Temnos

Kısa Özet: Temnos (Temnus), günümüz Menemen ilçesi Görece köyü yakınında, Dumanlı Dağı (antik adıyla Temnus Dağı) yamaçlarında, Hermos (Gediz) Nehri vadisine hâkim bir konumda kurulmuş on iki Aiol kentinden biridir. Herodotos tarafından (I.149) orijinal Aiol kolonileri arasında sayılan Temnos, verimli Hermos ovasını ve Ege kıyısından iç bölgelere uzanan yolları kontrol eden bir garnizon kenti olarak stratejik öneme sahipti. Tarihsel önemine rağmen alan büyük ölçüde kazılmamıştır — surları, sarnıçları, tiyatro çukuru ve teras temelleri sistematik araştırmayı bekleyen "uyuyan" bir antik kent. 2006 yılında Giuseppe Ragone (Roma Tre Üniversitesi) tarafından başlatılan Temnos Arkeolojik Yüzey Araştırması Projesi, jeofizik yöntemlerle kentin kentsel dokusunu ortaya koymaya başlamıştır.

İçindekiler

• Temnos Neden Önemlidir
• Coğrafya ve Konum
• Tarihsel Arka Plan
• Aiol Birliği
• Kent Dokusu ve Yapılar
• Sikke ve Ekonomi
• Temnos Arkeolojik Yüzey Araştırması
• Antik Kaynaklarda Temnos
• Bölgesel Bağlam
• Ziyaretçi Bilgileri
• Sıkça Sorulan Sorular
• Kaynaklar ve İleri Okuma

Temnos Neden Önemlidir

Temnos, birbiriyle bağlantılı birkaç nedenle önem taşır:

Aiol mirası: On iki Aiol Birliği kentinden biri olarak — Küçük Asya'nın kuzeybatı kıyısına yerleşen Grek kolonilerinin gevşek konfederasyonu — Temnos, Aiol kentleşmesinin büyük ölçüde dokunulmamış bir örneğini korur. Birçok Aiol kenti (Pergamon veya Smyrna gibi) daha sonra Helenistik ve Roma dönemlerinde dönüştürülürken, Temnos erken dönem karakterini muhafaza eder.

Stratejik askeri konum: Kentin Hermos Nehri vadisi üzerindeki tepe konumu, batı Anadolu'nun en önemli tarım ovalarından birini ve ticaret yollarını kontrol etmesini sağlıyordu. Bu garnizon işlevi, güçlü kent surlarına yansır.

Kazılmamış potansiyel: Temnos, İzmir bölgesindeki en umut verici kazılmamış antik alanlardan biridir. Jeofizik araştırmalar yüzeyin altında kent surları, yapı temelleri ve teras sistemleri ortaya koymuştur — kazıyı bekleyen "arkeolojik zaman kapsülü."

Yazılı kaynak zenginliği: Herodotos'tan (MÖ 5. yüzyıl) Strabon'a (MÖ 1. yüzyıl/MS 1. yüzyıl), Yaşlı Plinius'a (MS 1. yüzyıl) kadar birçok antik kaynak Temnos'u anar ve alanı anlamak için zengin bir metin çerçevesi sunar.

Coğrafya ve Konum

Temnos, İzmir ili Menemen ilçesinin yaklaşık 8 km kuzeybatısında, modern Görece köyü yakınında, Dumanlı Dağı yamaçlarında yer alır.

Alan, 400–500 metre yükseklikte bir sırt konumunu işgal eder ve batı Anadolu'nun en verimli tarım alanlarından biri olan Hermos (Gediz) ovasına panoramik hakimiyet sağlar. Hermos vadisi, Ege limanlarını Lidya iç bölgelerine ve nihayetinde Pers Kral Yolu ağına bağlayan önemli bir doğu-batı koridoruydu.

Topoğrafik Avantajlar

• Savunulabilir arazi: Birden fazla yönden dik yamaçlar doğal savunma sağlıyordu; inşa edilen surlarla takviye edildi
• Su temini: Doğal kaynaklar ve kayaya oyulmuş sarnıçlar garnizon ve sivil nüfusa su sağlıyordu
• Tarımsal hinterland: Aşağıdaki Hermos Nehri'nin zengin alüvyal ovası geniş çaplı tarımı destekliyordu — tahıl, zeytin ve bağcılık
• İletişim hatları: Görsel bağlantı çizgileri, Temnos'u kıyı boyunca ve iç bölgelerdeki diğer Aiol kentleriyle birleştiriyordu

Çevreleyen peyzaj, alt yamaçlarda Akdeniz makisinden yüksek kotlarda çam ormanlarına geçiş gösterir. Bölge bugün büyük ölçüde kırsal karakterini korur; zeytinlikler ve küçük ölçekli tarım ekonomiye hâkimdir.

Tarihsel Arka Plan

Kuruluş ve Aiol Dönemi (y. MÖ 1000–546)

Temnos, Miken dünyasının çöküşünü (y. MÖ 1100–900) izleyen dönemde batı Anadolu'nun Aiol kolonizasyonu çerçevesinde kuruldu. Herodotos onu on iki orijinal Aiol kenti arasında sayar (I.149).

Temnos'un erken yüzyılları hakkında belgeler azdır, ancak kentin Aiol topluluğunun daha geniş kültürel ve ekonomik ağlarına katıldığı — kardeş kentlerle lehçe, dini pratikler ve siyasi kurumları paylaştığı — makul ölçüde varsayılabilir.

Lidya Dönemi (y. MÖ 680–546)

Diğer Aiol kentleri gibi Temnos, Sardis merkezli Lidya krallığının etkisi ve sonunda kontrolü altına girdi. Kral Gyges, Alyattes ve Kroisos dönemlerinde Lidyalılar, Grek kıyı kentleri üzerinde otoritelerini genişletirken genel olarak iç özerkliklerini korudular.

Pers Dönemi (MÖ 546–334)

Büyük Kyros'un MÖ 546'da Lidya'yı fethetmesinin ardından Temnos, Küçük Asya'nın tüm Grek kentleriyle birlikte Pers (Akhamenid) kontrolüne geçti. Kent, Lidya satraplığının bir parçası olarak yönetildi.

Helenistik Dönem (MÖ 334–133)

Büyük İskender'in Grek kentlerini özgürleştirmesinden (MÖ 334) sonra Temnos, Helenistik dünyaya girdi. Ardıl krallıkların denetiminden geçti:

• İskender'in ölümünden sonra başlangıçta Antigonid kontrolü
• İpsos Savaşı'nın ardından (MÖ 301) Lisimakhos kontrolü
• MÖ 3. yüzyılda Seleukos etkisi
• Attalid hanedanı altında Pergamon'a ilhak, muhtemelen MÖ 3. yüzyıl ortası

Pergamon kontrolü altında Temnos, Pergamon krallığının batı yaklaşımlarını koruyan bir sınır garnizonu işlevi görmüş olabilir.

Roma Dönemi (MÖ 133 – MS 395)

III. Attalos MÖ 133'te Pergamon Krallığı'nı Roma'ya vasiyet ettiğinde Temnos, Roma'nın Asia eyaletinin parçası oldu. Kent küçük bir kentsel merkez olarak işlev görmeye devam etti, ancak yakındaki Smyrna'nın (bugünkü İzmir) hızlı büyümesinin gölgesinde kaldı.

Temnos, Roma döneminde kendi bronz sikkelerini bastı — bu durum devam eden kent kimliğini ve yerel özerkliği gösterir. Roma dönemi sikkeleri Dionysos (bölgenin bağcılık ekonomisini yansıtan) ve Tykhe (kentin koruyucu tanrıçası) gibi tanrıları tasvir eder.

Geç Antik Dönem ve Terk Ediliş

Kent, geç antik çağda (MS 4.–7. yüzyıllar) kademeli olarak gerilemiş görünür. Nedenler arasında nüfusun büyük kentlerde yoğunlaşması, bölgesel ticaret ağlarının bozulması ve olası deprem hasarı sayılabilir.

Aiol Birliği

Herodotos'un (Tarihler I.149) saydığı on iki Aiol kenti:

1. Kyme (Namurt Limanı) — en büyük ve en önemli Aiol kenti
2. Larisa (Buruncuk yakını)
3. Neonteikhos (Yanıkkale yakını)
4. Temnos (Görece/Dumanlı Dağı)
5. Killa (konum tartışmalı)
6. Notion (Klaros yakını)
7. Aigiroessa (konum belirsiz)
8. Pitane (Çandarlı)
9. Aigai (Nemrutkale)
10. Myrina (Kalabaksarı)
11. Gryneion (Aliağa yakını)
12. Smyrna — daha sonra İonlar tarafından "çalındı" (Herodotos I.150)

Aiol Birliği, güneydeki İon Birliği kadar siyasi açıdan tutarlı değildi. Ağırlıklı olarak ortak tapınaklar ve festivaller etrafında kültürel ve dinsel bir federasyon işlevi görüyordu. Aioller, kendine özgü bir Aiol Grek lehçesi konuşuyordu — Lesboslu şairler Sappho ve Alkaios da bu lehçeyi kullanıyordu — ve Apollon ile Dionysos merkezli ortak dinsel pratikleri paylaşıyordu.

Kent Dokusu ve Yapılar

Sistematik kazı henüz yapılmamış olsa da yüzey araştırmaları ve jeofizik çalışmalar birkaç önemli unsuru belirlemiştir:

Kent Surları

En belirgin ayakta kalan unsur, Dumanlı Dağı yamaçlarında izlenebilen sur hattıdır:

• Helenistik döneme özgü poligonal ve kesme taş tekniklerle inşa edilmiş
• Sur hattı üst yamaçlarda geniş bir alanı çevreliyordu
• Kule temelleri sur boyunca tespit edilmiştir
• Kalite, muhtemelen Pergamon döneminden askeri yatırıma işaret eder

Tiyatro Çukuru

Araştırmalar sırasında yamaçta doğal bir tiyatro biçimli çukur tespit edilmiştir:

• Cavea (oturma alanı) doğal yamacı kullanmış olmalıdır
• Yüzeyde mimari elemanlar (oturma blokları, sahne binası) görünmemektedir
• Tam belgeleme kazı gerektirir

Sarnıçlar ve Su Sistemleri

Birkaç kayaya oyulmuş sarnıç belirlenmiştir:

• Yüksekte doğal su kaynağı bulunmayan bir tepe garnizonu için vazgeçilmez
• Kireçtaşı ana kayaya oyulmuş
• Bazıları su yalıtımı için sıvalı iç yüzey gösterir

Teras Temelleri

Temnos Projesi kapsamında yapılan jeofizik araştırmalar (manyetometri ve yer radarı):

• Teraslanmış platformlar üzerinde dikdörtgen yapı temelleri ortaya koymuştur
• Üst terasta bir tapınak platformu olabilecek yapı tespit edilmiştir
• Kentin farklı seviyelerini birbirine bağlayan yol veya patika hizalamaları belirlenmiştir

Seramik Kanıtları

Araştırmalar sırasında toplanan yüzey seramikleri birçok döneme yayılır:

• Arkaik ve Klasik dönem parçaları (MÖ 7.–4. yüzyıllar)
• Helenistik ince seramikler ve taşıma amforası parçaları
• Roma dönemi seramikleri (terra sigillata dahil)
• Bu seramik dizisi Arkaik'ten Roma dönemine kesintisiz yerleşimi doğrular

Sikke ve Ekonomi

Temnos, Helenistik ve Roma dönemlerinde kendi sikkelerini basmış, kentin ekonomisi ve dinsel yaşamı hakkında önemli kanıtlar sağlamıştır:

Helenistik Sikkeler

• Yerel dolaşım için küçük bronz birimleri
• Bağcılığın Hermos vadisindeki önemini yansıtan Dionysos (şarap tanrısı) tasvirleri
• Aiol dini gelenekleriyle uyumlu Apollon imgesi

Roma İmparatorluk Sikkeleri

• Çeşitli imparatorlar döneminde basılan bronz kent sikkeleri
• Arka yüz tipleri: Tykhe (Talih/Kent Tanrıçası), Asklepios (şifa tanrısı) ve üzümlü Dionysos
• Bazı basımlar, diplomatik ilişkileri belgeleyen komşu kentlerle ittifak sikkeleri (homonoia) gösterir
• MS 2.–3. yüzyıllara kadar sikke basımının sürmesi, kentin küçük bir Roma kasabası olarak bile sivil kurumlarını koruduğunu gösterir

Tarım Ekonomisi

Hermos ovası batı Anadolu'nun tahıl ambarlarından biriydi:

• Alüvyal düzlüklerde tahıl tarımı
• Yamaçlarda bağcılık — sikkelerdeki Dionysos imgesiyle doğrulanır
• Bölge genelinde zeytin tarımı
• Yüksek yamaçlarda hayvancılık

Temnos Arkeolojik Yüzey Araştırması

Temnos'taki en önemli modern araştırma, 2006 yılında Roma Tre Üniversitesi'nden Profesör Giuseppe Ragone tarafından başlatılan Temnos Arkeolojik Yüzey Araştırması Projesi'dir:

Yöntem

• Yoğun yüzey araştırması — seramik, mimari parça ve diğer yüzey buluntularını toplamak ve haritalamak
• Jeofizik prospeksiyon — kazı yapmadan yüzey altı yapıları belirlemek için manyetometri, direnç ve yer radarı taramaları
• Topografik haritalama — alanın ayrıntılı dijital arazi modelleri
• Mimari belgeleme — görünür sur hatları, sarnıçlar ve diğer unsurların kayıt altına alınması

Önemli Bulgular

• Kule ve kapılarıyla kent surları hattının doğrulanması
• Planlı bir kentsel düzene işaret eden birden fazla yapı platformunun belirlenmesi
• Olası bir agora veya kamusal alan bölgesinin keşfi
• Kentin su yönetim sisteminin (sarnıçlar, kanallar) belgelenmesi

Antik Kaynaklarda Temnos

Birçok antik yazar Temnos'u anar:

Herodotos (MÖ 5. yüzyıl): Temnos'u on iki Aiol kenti arasında sayar (Tarihler I.149). Hayatta kalan en eski yazılı referans budur.

Ksenophon (MÖ 4. yüzyıl): Anabasis'te (VII.8.8) batı Anadolu'daki askeri hareketler bağlamında Temnos bölgesinden söz eder.

Strabon (MÖ 1. yüzyıl/MS 1. yüzyıl): Coğrafya'sında (XIII.3.5) Temnos'u Aiol topraklarında konumlandırır.

Yaşlı Plinius (MS 1. yüzyıl): Doğa Tarihi'nde (V.30) Temnos'u Aiol bölgesi kentleri arasında sayar.

Bölgesel Bağlam

Temnos, İzmir bölgesindeki yoğun antik kent ağının bir parçasıydı:

Aiol komşuları:

• Kyme (30 km kuzeybatı) — en büyük Aiol kenti, önemli bir liman
• Pitane (50 km kuzey, bugünkü Çandarlı) — kıyı Aiol kenti
• Myrina (40 km kuzey) — bir diğer birlik üyesi
• Gryneion (35 km kuzey, Aliağa yakını) — Apollon kehanetiyle ünlü

İon komşuları:

• Smyrna (25 km güney, bugünkü İzmir) — antik dünyanın en büyük kentlerinden
• Phokaia (40 km kuzeybatı, bugünkü Foça) — denizci İon kenti

Bu yoğun kentsel peyzaj, Temnos'un hiçbir zaman büyük bir bağımsız güç değil, karmaşık bir bölgesel ağdaki stratejik bir düğüm noktası olduğu anlamına geliyordu.

Ziyaretçi Bilgileri

Konum: Görece köyü yakını, Menemen merkezinden yaklaşık 8 km kuzeybatıda, İzmir ili.

Ulaşım: İzmir'den araçla yaklaşık 40 dakika (İzmir-Çanakkale otoyolundan Menemen çıkışı). Menemen'den Görece köyüne doğru yerel yollar. Alana düzenli toplu taşıma yok.

Mevcut Durum: Alan turizme açık değildir — bilet gişesi, bilgi tabelası veya işaretli yol yoktur. Ziyaretçiler bunu gayri resmi bir arkeolojik keşif olarak değerlendirmeli.

Arazi: Engebeli yamaç, düzensiz zemin ve yer yer sık bitki örtüsü. Sağlam yürüyüş ayakkabısı şart.

Süre: Görünür kalıntılar (surlar, sarnıçlar, tiyatro çukuru) için 1–2 saat.

En İyi Mevsim: İlkbahar (Nisan–Mayıs) ve sonbahar (Ekim–Kasım). Yaz aylarında açık yamaçta aşırı sıcak olabilir.

Birlikte Ziyaret Edilebilecek Yerler:

• Menemen — Osmanlı dönemi camileri ve canlı pazarı
• Pergamon (Bergama) — 70 km kuzeyde, Türkiye'nin en büyük arkeolojik alanlarından
• Kyme (Namurt) — baş Aiol kenti, 30 km kuzeybatıda
• İzmir Agorası — kent merkezindeki Roma dönemi agorası

İpuçları:

• Bu, klasik turist alanı değil, macera dolu, keşfedilmemiş bir ziyaret
• Su, güneş koruması ve ayrıntılı harita/GPS getirin
• Yerel köylüler en belirgin kalıntılara yön tarif edebilir
• Hermos ovasına bakan manzara — özellikle gün batımında — asıl ödül
• Menemen'in ünlü yerel mutfağıyla birleştirin

Sıkça Sorulan Sorular

Temnos neydi? Modern Menemen yakınında, Hermos (Gediz) Nehri vadisine bakan bir tepede kurulmuş Aiol Grek kenti. On iki Aiol Birliği kentinden biri.

Kazılmış mı? Sistematik kazı yapılmamıştır. Temnos Arkeolojik Yüzey Araştırması Projesi (2006–) yüzey kalıntılarını belgelemiş ve jeofizik yöntemlerle yüzey altı yapıları haritalamıştır.

Bugün ne görülebilir? Kent surları, kayaya oyulmuş sarnıçlar, tiyatro çukuru ve yamaçtaki dağınık mimari parçalar. Alan bakımsız ve geliştirmemiş.

Ziyarete değer mi? Arkeoloji meraklıları ve maceracı gezginler için evet — Aiol tarihi, çarpıcı tepe konumu ve "dokunulmamış" bir alan keşfetme duygusu çekici. Düzenlenmiş alan arayanlar için yakındaki Pergamon daha iyi bir seçenek.

Adı nereden geliyor? İsim muhtemelen Grekçe temnein (kesmek) fiilinden türer — belki dağ arazisinin dik kesimine veya bir taş ocağına atıfla. Dağın kendisi antik çağda Temnus Dağı olarak biliniyordu.

Temnos'un Aiol Dünyasındaki Yeri

Temnos, Aiol kimliğini anlamak için önemli bir referans noktasıdır. Aiol kolonizasyonu, İon kolonizasyonuyla yaklaşık aynı dönemde gerçekleşmiş, ancak Aiol kentleri genellikle daha az dikkat çekmiştir — İon kentleri (Milet, Efes, Smyrna) felsefe, bilim ve ticaretle öne çıkarken, Aiol kentleri daha çok şiir ve müzik geleneğiyle tanınmıştır. Lesboslu Sappho ve Alkaios'un Aiol lehçesindeki şiirleri, Batı edebiyatının temel taşlarıdır.

Temnos özelinde ise kentin stratejik konumu, onu Hermos vadisindeki tarımsal zenginliğin ve kıyı-iç kesim ticaret yollarının kontrolünde kilit bir aktör yapmıştır. Pergamon Krallığı'nın yükselişiyle birlikte garnizon işlevi öne çıkmış, kent siyasi bağımsızlığını yitirmiş ancak askeri altyapı yatırımlarından yararlanmıştır.

Bugün Temnos, kazılmamış durumunun paradoksal avantajını taşır: alan sonraki dönemlerin tahribatından korunmuş ve orijinal stratigrafisi büyük ölçüde bozulmamış olabilir. Bu durum, gelecekteki kazıların Aiol kentleşmesi hakkında benzersiz veriler sunma potansiyeli taşıdığı anlamına gelir.

Mimari Olculer ve Sayisal Veriler

Temnos'un sistematik kazisi henuz yapilmamis olmasina ragmen, yuzey arastirmalari ve jeofizik prospeksiyon bazi temel olculeri ortaya koymustur.

Jeofizik taramalar (manyetometri ve yer radari) surlar boyunca en az uc kule temeli, iki kapi ve ust terasda bir tapinak platformu olabilecek dikdoertgen yapi tespit etmistir. Alt teraslardaki yapii temelleri, konut veya atoolye bolumleri olarak yorumlanmaktadir.

Sikke ve Numismatik Kanitlar

Temnos, Helenistik ve Roma donemlerinde cesitli sikke serileri basmis olup bu sikkeler kentin ekonomik ve kulturel yapisi hakkinda dogrudan kanitlar sunar.

Erken Bronz Sikkeler (MO 4. yuzyil)

• Kucuk bronz nominaller; yerel dolasiim icin basilmis
• On yuz: Apollon veya Dionysos basi
• Arka yuz: Kantharos (sarap kabi) ve TA kisaltmasi
• Dionysos ve kantharos tasvirleri bolgedeki bagcilik ekonomisini yansitir

Hellenistik Bronz Sikkeler (MO 3.-1. yuzyil)

Iskender Tipi Gumus Tetradrahmler (MO 188-170)

Temnos, Iskender'in olumunden sonra onun adina ve tipolojisiyle gumus tetradrahmler basan kentlerden biriydi:

• On yuz: Herakles basi (aslan postu baslikli)
• Arka yuz: Zeus Aetophoros (kartalli Zeus) oturan figuru
• Olculer: 33-36 mm cap, yaklasik 16,5-17 g agirlik
• Bu basimlar MO 188-170 yillari arasina tarihlenir ve bolgesel ticarette genis dolasiim gormmustur

Roma Imparatorluk Donemi Sikkeleri (MS 1.-3. yuzyil)

• Cesitli imparatorlar adina basilan bronz kent sikkeleri
• Arka yuz tipleri: Tykhe (kent tanricasi), Asklepios (sifa tanrisi), uzumlu Dionysos
• Bazi basimlar komsu kentlerle homonoia (ittifak) sikkelerini icerir
• MS 3. yuzyila kadar basim surmustur

Temnos Arastirma Projesi: Yontem ve Teknik Detaylar

Giuseppe Ragone'nin 2006'da baslattiigi Temnos Arkeolojik Yuzey Arastirmasi Projesi, kazi yapmadan alanin kentsel dokusunu ortaya koymayi hedefleyen modern yontemler kullanmistir:

Jeofizik Prospeksiyon Teknikleri

• Manyetometri: Toprak altindaki pismis tugla, yanmis tabakalar ve metalik nesneleri tespit eder
• Direnc olcumu: Farkli neme sahip toprak katmanlarini ayirt ederek duvar temelleri ve hendekleri belirler
• Yer radari (GPR): Elektromanyetik dalgalarla toprak altindaki yapilarin derinlik ve boyutlarini haritalaar

2007 On Raporu Temel Sonuclari

• Kent sur hattinin dogrulanmasi ve kule konumlarinin belirlenmesi
• Planli kentsel duzene isaret eden birden fazla yapi platformunun tespiti
• Olasi bir agora veya kamusal alan bolgesinin kesfedilmesi
• Su yonetim sisteminin (sarnic agi, drenaj kanallari) belgelenmesi
• Arkaik donemden Roma doenemine kesintisiz yerlesimi gosteren yuzey seramik dizisinin kataloglanmasi

Ragone'nin projesi, Temnos'u Aiol arastirmalarinda onemli bir referans noktasi haline getirmis ve gelecekteki kazi kampanyalari icin temel altligi hazirlamistir.

Hermos Vadisi Kontrol Agi ve Stratejik Konum

Temnos'un Dumanli Dagi yamacliarindaki konumu, yalnizca savunma amacli degildi; ayni zamanda Hermos (Gediz) vadisindeki ticaret ve tarimsal uretimi kontrol eden stratejik bir gozetleme noktasiydi.

Hermos ovasi, bati Anadolu'nun en verimli tarim bolgelerinden biri olarak antik cagda su urunleri destekliyordu:

• Tahil: Ovanin aluvyal topraklari yogun tahil uretimini destekliyordu
• Uzum ve sarap: Temnos sikkelerindeki Dionysos ve uzum tasvirleri, bolgenin bagcilik ekonomisini dogrudan yansitir
• Zeytin: Yamaclarda zeytin tarimi Roma donemine kadar surmustur
• Hayvancilik: Yuksek yamaclarda kucuk ve buyuk bas hayvan yetistiriciligi

Temnos'tan Ege kiyisindaki Kyme limanina yaklasik 30 km'lik bir guzergtah, tarimsal urunlerin ihracati icin kullaniliyordu. Icc boolgelere dogru ise Hermos vadisi boyunca Sardis (Lidya baskenti) ve sonunda Pers Kral Yolu agina baglanti saglaniyordu.

Bu konum Temnos'u bir ticaret duugumu yapmis, Pergamon Kralligi doneminde ise garnizon islevini pekistirmistir: kralliigin bati sinirlarini koruyan askeri birlikler bu stratejik noktada konuslandirilmistir.

Kaynaklar ve İleri Okuma

• Herodotos, Tarihler I.149 — Aiol kentlerinin orijinal listesi
• Strabon, Coğrafya XIII.3.5 — coğrafi betimleme
• Yaşlı Plinius, Doğa Tarihi V.30 — Roma dönemi referansı
• Giuseppe Ragone, "The Temnos Project: Preliminary Results" (Roma Tre Üniversitesi, 2006–)
• BMC Troas, Aeolis ve Lesbos — bölge antik sikkeleri kataloğu
• George Bean, Aegean Turkey (Londra, 1966) — bölgesel arkeolojik rehber
• CoinArchives.com — Temnos sikke veritabani