Bergama Asklepionu (Asclepeion) – İzmir
Bergama Asklepionu, antik Pergamon kentinin akropolünün yaklaşık 3 km güneybatısında, Geyikli Dağı’nın eteklerindeki sulak bir vadi içinde yer alan, Sağlık Tanrısı Asklepios’a adanmış bir şifa ve tedavi merkezidir. Günümüz idari olarak İzmir’in Bergama ilçesi Zafer Mahallesi sınırları içinde bulunur ve antikçağın Batı Anadolu’daki en önemli sağlık merkezlerinden biri sayılır.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – “Bergama” sayfası, Asklepion bölümü
Turkish Museums – “İzmir Bergama Asklepion Örenyeri”
Vikipedi – “Asklepion” maddesi, Bergama Asklepionu bölümü)
Antik kaynaklar ve kazı bulgularına göre kutsal alan, MÖ 4. yüzyılın ilk yarısında kurulmuş; Hellenistik Dönem’de gelişmiş, Roma İmparatorluk Dönemi’nde (özellikle MS 2. yüzyılda) en parlak zamanını yaşamıştır. Yaklaşık dokuz yüzyıl boyunca faal olduğu kabul edilen Bergama Asklepionu, Pergamon’u antik dünyanın başlıca tıp ve sağlık merkezlerinden biri hâline getirmiştir.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – “Bergama”
Turkish Museums Blog – “Tıp Tarihi: Bergama Antik Kenti”
Vikipedi – “Asklepion”)
Asklepion’a, kentin aşağı kesiminden başlayan ve antik kaynaklarda “Via Tecta” olarak anılan yaklaşık 800–1000 m uzunluğunda kutsal bir yol ile ulaşılırdı; yolun son bölümü sütunlu bir galeriydi ve sonunda anıtsal bir propylaion (giriş kapısı) yer alıyordu. Kutsal alanın merkezinde, kuzey, batı ve güneyden stoalarla çevrili geniş bir avlu, avlunun kuzeybatı köşesine bitişik yaklaşık 3.500 kişilik bir tiyatro, İmparator Hadrianus’a ait kült salonu ve kütüphane, kutsal avlunun güneydoğusunda ise tedavi merkezinin kalbini oluşturan yuvarlak planlı şifa yapısı bulunmaktaydı.
(Kaynak: Turkish Museums – Asklepion açıklaması
İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – “Bergama / Asklepion”
Turkish Archaeological News – “Asclepieion of Pergamon”)
Kutsal alanın batı kısmında şifalı kaynak suyu, havuzlar ve inkübasyon (uyku) odalarının temelleri yer alır. Tedavi yapısıyla havuz ve tapınak bölümleri arasında, hem sıcak yaz günlerinde serinletici hem de ritüel amaçlı kullanılan yaklaşık 70–80 m uzunluğunda tonozlu yeraltı tüneli (kriptoportikos) uzanır. Kutsal alandaki yuvarlak planlı Asklepios tapınağı, MS 2. yüzyılda konsül Cuspius Pactumeius Rufinus tarafından yaptırılmış olup planı ve kubbeli üst yapısıyla Roma’daki Pantheon’u hatırlatır.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – “Bergama / Asklepion”
Turkish Archaeological News – “Asclepieion of Pergamon”)
Bergama Asklepionu’nda uygulanan tedavi yöntemleri, su ve çamur banyoları, masaj, şifalı ot ve merhemler, açlık–tokluk kürleri, egzersiz, müzik ve tiyatro gibi bugün “fizik tedavi ve rehabilitasyon” başlığı altında toplayabileceğimiz pek çok unsuru içeriyordu. Uyku odalarında hastaların kutsal su sesi eşliğinde uyutulması ve rüyalarında Asklepios’un ya da görevlilerinin sunduğu sembolik “tedavi talimatlarının” yorumlanması, merkezde uygulanan en dikkat çekici psikolojik / ruhsal tedavi yöntemlerinden biriydi; bu nedenlerle Bergama Asklepionu, sık sık “dünyanın ilk psikiyatri hastanesi” olarak da anılır.
(Kaynak: Turkish Museums – Asklepion açıklaması
Kültür ve Yaşam – “Dünyanın ilk psikiyatri hastanesi: Asklepion”
Gezimanya – “Asklepion Antik Kenti”)
Bergama’nın tıp tarihi açısından ünü, büyük ölçüde burada yetişen ünlü hekim Galenos (Galen) sayesindedir. MS 2. yüzyılda Bergama’da doğan Galenos’un ilk tıp eğitimini Asklepion’da aldığı, burada hem gladyatörlerin hem de imparatorluk çevresinin tedavisiyle uğraştığı bilinmektedir; farmakoloji ve anatomi üzerine yaptığı çalışmalar, 19. yüzyıla kadar Avrupa tıp geleneğinde temel referanslardan biri olmuştur.
(Kaynak: Turkish Museums Blog – “Tıp Tarihi: Bergama Antik Kenti”
Via Hygeia – “Asclepion Healing Center (Pergamon)”
Turkish Archaeological News – “Asclepieion of Pergamon”)
Giriş kapısında yer aldığı söylenen “Ölümün girmesinin yasak olduğu yer” ifadesi, Asklepion’un “hastaya umut aşılayan” atmosferini yansıtır. Günümüzde Bergama Asklepionu, **UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki “Pergamon ve Çok Katmanlı Kültürel Peyzajı”**nın en önemli bileşenlerinden biridir ve sütunlu kutsal yol, tiyatro, stoalar, şifalı su havuzları ve yuvarlak tapınak temelleriyle ziyaretçilerine antik bir sağlık kompleksinin mekânsal kurgusunu hâlâ çok net biçimde gösterir.
(Kaynak: UNESCO – “Pergamon and its Multi-Layered Cultural Landscape”
İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – “Bergama”
Turkish Museums – “İzmir Bergama Asklepion Örenyeri”)