Tieion (Teion) – Filyos, Zonguldak
Modern sahil kasabası Filyos'ta bulunan antik liman kenti Tieion, yüzyıllar boyunca Karadeniz bölgesinin en önemli yerleşim yerlerinden biriydi. MÖ 7. yüzyılda bir Yunan kolonisi olarak kurulan kentin Filyos Nehri'nin ağzındaki stratejik konumu, onu özellikle kereste ve diğer bölgesel mallar için hareketli bir deniz ticaret merkezi haline getirmiştir. Büyük ölçekli kazılarla gün yüzüne çıkarılan kentin geniş kalıntıları, bir Yunan kolonisinden zengin bir Roma kentine ve önemli bir Bizans piskoposluğuna uzanan yolculuğunun öyküsünü anlatmaktadır.
Deniz ve İmparatorluklar Tarafından Şekillendirilen Bir Şehir
Tieion'un tarihi, farklı kültürlerin bir dokumasıdır. Miletos'tan gelen Yunan kolonistler tarafından kurulduktan sonra, MÖ 70'te Roma İmparatorluğu'na dahil olmadan önce çeşitli bölgesel güçlerin etkisi altına girmiştir. Roma döneminde şehir, büyük kamusal binaların inşasıyla altın çağını yaşamış ve büyük bir kent merkezi olarak statüsünü pekiştirmiştir. Önemi, dini bir merkez olarak hizmet verdiği Bizans döneminde de devam etmiştir. Daha sonra Cenevizliler tarafından kontrol edilmiş, ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun bir parçası olmuştur.
Bir Karadeniz Limanının Arkeolojik Önemli Noktaları
2006 yılında başlayan Tieion'daki kazılar, dikkat çekici derecede iyi korunmuş bir antik kenti ortaya çıkarmaktadır. Bölgedeki diğer birçok alanın aksine, Tieion modern yerleşimle kaplı değildir, bu da arkeologlara geçmişine engelsiz bir bakış açısı sunmaktadır.
- Roma Tiyatrosu: Alandaki önemli bir keşif, 5.000 kişilik bir Roma dönemi tiyatrosudur. Karadeniz bölgesinde bulunan sadece bir avuç antik tiyatrodan biridir ve bu da onu bölgenin kültürel yaşamını anlamak için son derece önemli kılmaktadır.
- Antik Liman ve Akropol: Şehrin antik limanı ve akropoldeki (şehrin en yüksek noktası) bir savunma kalesi açıkça görülebilmektedir. Bu yapılar, şehrin hem ticaret hem de savunma merkezi olarak ikili rolünü vurgulamaktadır.
- Roma ve Bizans Altyapısı: Şehir surlarının, bir Roma tapınağının, birkaç hamamın, bir bazilikanın ve etkileyici bir su kemeri sisteminin kalıntıları, Tieion'daki yüksek düzeyde şehir planlamasını ve mühendisliğini göstermektedir.
- Nekropol: Şehrin antik mezarlığı, yüzyıllar boyunca sakinleri ve defin gelenekleri hakkında değerli bilgiler sağlayan çok sayıda taş lahit ve tuğla mezar içermektedir.
Kazılar devam ettikçe Tieion, imparatorlukların ve ticaret yollarının kavşağında gelişen bir şehrin tarihine eşsiz bir pencere sunarak Karadeniz bölgesinin en önemli arkeolojik alanlarından biri haline gelmektedir.
Kaynaklar:
- Turkish Museums – https://turkishmuseums.com/museum/detail/2288-zonguldak-tieion-ancient-city/2288/81
- Zonguldak Geopark – https://zonguldakgeopark.com/en/project/tieion-ancient-city/
- Wikipedia – https://en.wikipedia.org/wiki/Tium
- Hürriyet Daily News - https://www.hurriyetdailynews.com/ancient-city-in-black-sea-region-reveals-roman-era-secrets-158229