Limyra, Antalya ili Finike ilcesinde, Finike ovasinin kuzeydogu kenarinda Tocak Dagi'nin eteginde kurulmus Likya'nin en onemli antik kentlerinden biridir. MO 4. yuzyilin ilk yarisinda Likya hukumdari Perikles, Limyra'yi baskenti yaparak karyatidlerle (kadin heykelli sutunlar) suslenmis anitsal bir heroon (kahraman mezari) da dahil olmak uzere iddiali bir imar programi baslatmistir. Kent daha sonra, Roma Imparatoru Augustus'un evlatlik torunu Gaius Caesar'in MS 4 yilinda burada olmesiyle Roma donemi unune kavusmus ve 60 metrelik kabartma frizlerle suslenmis gorkemli bir kenotaf ile anilmistir. Bes nekropol boyunca 400'den fazla kaya mezari, 6.000 kisilik tiyatro, Roma hamami, sutunlu cadde ve dunyanin en eski dilimli kemer kopruleri arasinda yer alan Limyra Koprusu ile Limyra, 1969'dan bu yana Avusturya Arkeoloji Enstitusu tarafindan surekli olarak kazilan olaganustu arkeolojik zenginlikte bir alandir.
- Limyra Neden Onemli
- Cografya ve Konum
- Tarihsel Zaman Cizelgesi
- Baslica Yapilar
- Arkeolojik Calismalar
- Ziyaretci Bilgileri
- Sikca Sorulan Sorular
- Kaynaklar ve Ileri Okuma
Limyra Neden Onemli
Limyra, Turk kiyisi boyunca siralanan siradan bir antik kalinti degildir. Antik Anadolu'nun en onemli siyasi donusumlerinden bazilarin merkezinde yer almis bir kenttir.
-
Bir Likya birlestiricisinin baskenti. MO 4. yuzyilin baslarinda hukumdar Perikles, bagimsiz kent devletlerinden olusan bir federasyon olan Likya Birligi'ni birlesitirme girisimi icin bu kenti us olarak kullanmistir. Limyra'daki heroonu (anitsal mezari) Likya cenaze mimarisinin en guzel orneklerinden biridir.
-
Roma veraset krizini sekillendiren bir olum. MS 4 yilinda Imparator Augustus'un evlatlik oglu ve belirlenmis varisi Gaius Caesar, Ermenistan'daki Artagira kusat-masi sirasinda aldigi yaralardan Limyra'da hayatini kaybetti. Oluumu, sonunda Tiberius'un imparator olmasina yol acan bir veraset krizini tetikledi. Limyra'da insa edilen kenotaf, Kucuk Asya'daki en etkileyici Roma cenaze anitlarindan biridir.
-
En buyuk Likya nekropolisi. Bes ayri nekropole dagilmis yaklasik 400 kaya mezari ile Limyra, herhangi bir Likya kentinin en buyuk mezar yogunluguna sahiptir.
-
Uzun sureli surekli kazi. Avusturya Arkeoloji Enstitusu (OAI) 1969'dan bu yana Limyra'da kazi yapmaktadir ve bu durum onu en iyi calisilamis Likya kentlerinden biri haline getirmistir.
-
Muhendislik harikasi: Limyra Koprusu. Limyra yakinindaki antik kopru, Alakir Cayi uzerinde 26 dilimli kemer uzerinde 360 metre boyunca uzanir ve dunyadaki en eski dilimli kemer kopruleri arasinda yer alir.
Cografya ve Konum
Limyra, Antalya ilinde, Finike'nin (antik Phoenicus) yaklasik 9 kilometre kuzeydogusunda, Bey Daglarinin verimli Finike ovasıyla bulusittugu noktada yer alir.
| Ozellik | Detay |
|---|---|
| Antik bolge | Likya |
| Modern konum | Turunova, Finike ilcesi, Antalya ili |
| Yukseklik | Akropolis ~350 m; asagi sehir deniz seviyesine yakin |
| En yakin modern yerlesim | Finike (~9 km guneybati) |
| Nehir | Alakir Cayi (antik Arycandus/Limyros) |
| Dag | Tocak Dagi |
| Arazi | Aluvyal ovaya inen dag yamaci |
Alan carpici bir konuma sahiptir: akropolis Tocak Dagi'nin dik kayalik bir cikintisinin tepesini taclandirir; asagi sehir ise asagidaki ovaya yayilir. Arallarinda, dag yamaci yuzlerce koyu dikdortgen aciklikla noktali bir ucurum yuzey olusturan kaya mezarlariyla bezenmistir -- bu gorunum Limyra'ya ozgu gorsel karakteri verir.
Alakir Cayi nehri (antik Limyros veya Arycandus) ovanin icinden sehrin yakininda akarak tarim icin su saglar. Dagin tabaninda ortaya cikan kaynaklar antik kentin onemli bir ozelligiydi.
Finike ovasi, Likya kiyisinin en verimli alanlarindan biridir ve narenciye, zeytin ile sebze uretir. Antik cagda bu tarimsal zenginlik Limyra'nin refah temeliydi.
Tarihsel Zaman Cizelgesi
Erken Yerlesim (MO 5. yuzyil oncesi)
Limyra'daki en erken yerlesim izleri en az MO 5. yuzyila dayanir. Likyaca yazitlarda kentin adi Zemuri olarak gecer. Alan daha once de iskana acik olabilir ancak klasik oncesi kalıntilar sonraki yapilarin altinda kalmistir.
Klasik Donem: Perikles ve Likya Birligi (y. MO 380--360)
Limyra ile iliskilendirilen en onemli siyasi figur hukumdar Perikles'tir (unlu Atinali devlet adami ile karistirilmamalidir). MO 4. yuzyilin baslarinda Perikles, Limyra'yi baskenti yaparak Likya kentlerini liderliginde birlestirme kampanyasi baslatmistir. Sikke bastirmis, akropolis altindaki yamaca devasa bir heroon insa ettirmis ve Limyra'yi bir siyasi guc merkezine donusturmustur.
Perikles'in birlestirme cabasi nihayetinde Pers mudahalesiyle durduruldu. Karia satrapi Mausolos (mezari Dunyanin Yedi Harikasi'ndan biri olan ayni Mausolos) Likya kentlerini Perikles'in merkezilesmesine direnmeye zorladi ve proje yaklasik MO 360 civarinda coktu.
Helenistik Donem (MO 3.--1. yuzyillar)
Buyuk Iskender'in fetihleri ardindan Likya, cesitli halef kralliklarin -- Ptolemaios Misir'i, Seleukos Imparatorlugu ve Pergamon Kralligi -- elinden gecti. Limyra, Likya'yi yoneten olaganustu demokratik federal sistem olan Likya Birligi icinde onemli bir kent olarak islevini surdurdu. Limyra'daki Ptolemaion aniti, MO 3. yuzyildaki Ptolemaios etkisi doneminden kalmaktadir.
Roma Donemi (MO 1. yuzyil -- MS 4. yuzyil)
Roma yonetimi altında Likya baslangicta Likya Birligi araciligiyla belirli bir ozerklik korudu. MS 43 yilinda Imparator Claudius Birligi feshetti ve Likya'yi Roma eyaleti olarak ilhak etti. Limyra Roma yonetiminde gelisti: tiyatro insa edildi (kapasite ~6.000), Roma hamami yapildi ve sutunlu cadde dosendi.
Roma doneminin en dramatik olayi, 21 Subat MS 4 tarihinde Gaius Caesar'in olumudur. Augustus'un evlatlik oglu ve belirlenmis varisi olan Gaius, Ermenistan'daki Artagira kalesinin kusatmasinda aldigi yaralardan Limyra'da hayatini kaybetti. Yasamindan sahneler betimleyen yaklasik 60 metre uzunlugunda kabartma frizlerle suslenmis anitsal bir kenotaf (bos mezar) Limyra'da onuruna insa edildi.
Bizans Donemi (MS 4.--7. yuzyillar)
Bizans doneminde Limyra, piskoposlik merkezi (episkopal merkez) oldu ve suren onemini dogruladi. Kent genelinde kiliseler insa edildi ve bir piskopos sarayi yapildi. Akropolis, daha eski yapilari iceren yeni surlarla yeniden tahkim edildi. Kent en az 7. yuzyila kadar iskana devam etti.
Baslica Yapilar
Perikles Heroonu
Perikles Heroonu, Limyra'nin mimari acisindan en iddiali aniti ve Likya cenaze sanatinin basyapitlarindan biridir.
- Konum: Akropolisin hemen altindaki dag yamacinda
- Tarih: y. MO 380--360
- Biciim: Likya ve Yunan mimari ogelerini birlestiren yuksek bir podyum uzerinde anitsal mezar
- Bezeme: Mezar, mimari destek gorevi goren karyatidler (kadin figuru biciiminde sutunlar) iceriyordu. Karyatidlerin onemli parcalari simdi Antalya Arkeoloji Muzesi'nde sergilenmektedir.
- Kabartmalar: Heroon, Perikles'in askeri seferleri ve siyasi basarilanindan sahneler betimleyen kabartma frizlerle suslenmisti
- Onem: Likya mezar gelenegi ile Yunan mimari sozcugunu birlestirmesi, Perikles'in ikili kimligini yansitir
Gaius Caesar Kenotafi
Gaius Caesar Kenotafi, Imparator Augustus'un evlatlik torununu onurlandirmak icin insa edilmis anitsal bir bos mezardir.
- Tarih: MS 4 yilindan kisa sure sonra
- Tur: Kenotaf (anit mezar; Gaius'un gercek kalintilari Roma'ya gonderildi)
- Kabartma frizleri: Yaklasik 60 metre uzanan kabartma panellerle suslu, Gaius Caesar'in yasamindan ve askeri kariyerinden sahneler betimler
- Tarihsel baglam: Gaius'un Limyra'daki olumu Augustus icin siyasi bir felaketti ve Roma veraset tarihini kokten degistirdi
Kaya Mezarlari ve Nekropoller
Limyra'nin gorsel acisindan en carpici ozelligi, bes ayri gomme alanina dagilmis yaklasik 400 kaya mezarindan olusan genis nekropolisudur:
- Ucurum Nekropolisi (Dag Yamaci): En dramatik grup; mezarlar dogrudan Tocak Dagi'nin yalcin yuzune oyulmustur
- Bati Nekropolisi: Sutun mezarlar ve lahitler
- Kuzey Nekropolisi: Ev tipi Likya mezarlari
- Guney Nekropolisi: Cesitli donemlerden karisik mezar tipleri
- Asagi Sehir Nekropolisi: Roma donemi lahitleri ve insa edilmis mezarlar
Mezarlar MO 5. yuzyildan Roma donemime kadar uzanan bir zaman dilimini kapsar ve tum onemli Likya mezar turlerini icerir. Bircogunda olunun adi, unvani ve aile iliskileri hakkinda degerli bilgiler veren Likyaca yazitlar bulunur.
Tiyatro
Limyra'daki Roma tiyatrosu, kentin guney tarafindaki dag yamacinin dogal egimine yaslanmistir.
- Kapasite: Yaklasik 6.000 seyirci
- Tarih: Roma donemi (MS 1.--2. yuzyil)
- Koruma: Kavea (oturma alani) bircok sira koltukla iyi korunmustur
- Manzara: Tiyatro, Finike ovasi ve denize dogru panoramik gorunum sunar
Ptolemaion
Ptolemaion, MO 3. yuzyila tarihlenen, Likya uzerindeki Ptolemaios (Misir) etkisi doneminden kalma anitsal bir yapidir.
- Islev: Muhtemelen bir Ptolemaios hukumdarına adanmis anma ya da onurlandirma aniti
- Onem: Helenistik donemde Limyra ile Ptolemaios Misiri arasindaki siyasi iliskiyi belgeler
Roma Hamami ve Sutunlu Cadde
Limyra'daki Roma donemi kentsel altyapisi sunlari icerir:
- Hamam (Thermae): Hipokoust (yerden isitma) sistemi, soguk ve sicak odalar ile su kanallarina sahip kapsamli bir yikanma kompleksi
- Sutunlu Cadde: Temel kamusal yapilari birbiriyle baglayan, sutunlarla cevrelenmis dosenmiis bir yol
Bizans Kiliseleri ve Piskopos Sarayi
Limyra'da Bizans doneminden birkac kilise ile kentin episkopal merkez statusunu teyit eden bir piskopos sarayi tanimlanmistir.
- Kiliseler: Apsisli, bircogui daha eski pagan yapilarin uzerine veya yakinina insa edilmis cok sayida bazilika planli kilise
- Piskopos Sarayi: Yerel piskopos icin idari ve konut kompleksi
- Tahkimat duvarlaari: Akropoliste, daha erken Roma ve Likya tas isciligini iceren Bizans donemi savunma duvarlari
Limyra Koprusu
Limyra Koprusu (Limyra yakinindaki Kopru olarak da bilinir), antik dunyanin en dikkat cekici muhendislik basarilarindan biridir.
- Uzunluk: Yaklasik 360 metre (1.181 fit)
- Kemerler: 26 dilimli kemer -- dilimli kemer formunun erken ve sofistike bir kullanimi
- Tarih: Gec Roma donemi (muhtemelen MS 4. yuzyil)
- Nehir: Alakir Cayi (antik Arycandus/Limyros) uzerinde uzanir
- Onem: Dunyadaki en eski dilimli kemer kopruleri arasindadir. Tam yarim daire kemerlerden farkli olarak dilimli kemerler daha basiktir, daha az malzeme gerektirir ve koprunun daha alcak ve uzun olmasina olanak tanir.
Zeus Tapinagi
Dikkate deger bir arkeolojik kesifte, Limyra'daki Zeus Tapinagi 43 yillik aramanin ardindan nihayet bulundu. Klasik doneme tarihlenen tapinak, antik kaynaklarda taninmlanmisti ancak kent icindeki kesin konumu onlarca yildir kazi ekiplerinden kacmisti.
Arkeolojik Calismalar
Limyra, Likya arkeolojisindeki en uzun sureli ve en uretken kazi programlarindan birine konu olmustur.
Avusturya Arkeoloji Enstitusu Kazilari (1969--gunumuz)
Avusturya Arkeoloji Enstitusu (OAI) Limyra'da kazilara 1969 yilinda Jurgen Borchhardt yonetiminde basladi. Proje elli yili askin suredir devam etmektedir.
Kazi tarihindeki onemli isimler:
- Jurgen Borchhardt -- Limyra kazisinin kurucu direktoru
- Martin Seyer -- sonraki kazi direktoru
- Kudret Sezgin -- son yillardaki kazi baskani, Avusturya ekibiyle koordineli calisan
Onemli Kesfler
Onlarca yil boyunca Avusturya kazisi sunlari ortaya cikarmis ve belgelemistir:
- Perikles Heroonu ve karyatid heykeleri
- Gaius Caesar Kenotafi ve kapsamli kabartma frizleri
- Yazitli yuuzlerce kaya mezari
- Roma kentinin tiyatro, hamam ve kamusal yapilari
- Bizans kiliseleri ve piskopos sarayi
- Yakin zamanda kesifedilen Zeus Tapinagi
Ziyaretci Bilgileri
Ulasim
- Finike'den: Turunova yonune kuzeydoguya yaklasik 9 km surun. Alan ana yoldan levhalarla isiaretlenmistir.
- Antalya'dan: D-400 karayolunu kiyi boyunca batiya dogru Kemer ve Kumluca uzerinden Finike'ye kadar izleyin (yaklasik 150 km), ardindan Limyra'ya yerel yonlendirmeleri takip edin.
- Kas/Kalkan'dan: D-400 uzerinde doguya dogru Finike'ye gidin (~85 km), sonra kuzeye Limyra'ya.
Beklentiler
- Giris ucreti: Kucuk bir giris ucreti (guncel ucretleri kontrol edin)
- Tesisler: Giriste temel tesisler; alanda kapsamli hizmet yok
- Arazi: Asagi sehir nispeten duz, ancak kaya mezarlarina ve akropolise ulasmak kayalik patiklardan yukari tirmanmayi gerektirir
- Yonlendirme: Onemli yapilarda bilgi panolari
Onerilen Ziyaret Suresi
- Sadece asagi sehir (tiyatro, hamam, kenotaf): 1,5--2 saat
- Kaya mezarlari ve dag yamaci dahil: 3--4 saat
- Akropolis ile tam ziyaret: Yarim gun
- Fotograf/arastirma ziyareti: Tam gun
Ziyaret Icin En Uygun Zaman
- Ilkbahar (Mart--Mayis): Ideal -- konforlu sicakliklar, kir cicekleri, mukemmel isik
- Sonbahar (Eylul--Kasim): Hos hava, daha az turist
- Yaz: Ozellikle acik dag yamacinda cok sicak. Sabah erken saatlerde ziyaret edin.
- Kis: Ilik kiyi iklimi; bazi bolgelerde camur olabilir
Birlesik Ziyaretler
Limyra su yerlerle mukemmel bir sekilde eslesiir:
- Arykanda -- dag yamacinda muhtesemlLikya kenti (~30 km kuzey)
- Myra ve Aziz Nikolaos Kilisesi (Demre) -- onemli Likya kaya mezarlari ve Bizans kilisesi (~45 km bati)
- Finike -- yerel pazar ve limani olan kiyi kenti
- Olympos ve Chimaera -- antik kent ve dogal sonsuz alevler (~60 km dogu)
- Antalya Arkeoloji Muzesi -- Perikles heroonu karyatidleri dahil Limyra'dan onemli buluntulari barindirır
Ipuclari
- Tiyatro ve asagi sehirle baslayin, ardindan kaya mezarlarina dogru yukari calisiin
- Ozellikle akropolise tirmanmayi planliyorsaniz su getirin
- Kaya mezarlari sabah isiginda, ucurum yuzunun aydinlandigi saatlerde en fotojenik halindedir
- Limyra'nin en guzel heykel parcalari orada sergilendigi icin Antalya Muzesi ziyareti siddetle onerilir
Sikca Sorulan Sorular
Limyra'daki Perikles kimdi?
Perikles, MO 4. yuzyil baslarinda Limyra'yi baskent yapan ve Likya kentlerini liderliginde birlestirmeye calisan bir Likya hukumdariydi. Unlu Atinali devlet adami Perikles ile akrabaligi yoktur.
Gaius Caesar neden Limyra'da oldu?
Gaius Caesar, Ermenistan'daki Artagira kalesinin kusatmasi sirasinda MS 3 yilinda yaralandi. Deniz yoluyla Roma'ya donerken durumu agirlasti ve 21 Subat MS 4'te Limyra'da hayatini kaybetti. Oluumu Augustus'un veraset planlarini bozarak buyuk bir siyasi olay oldu.
Limyra'da kac mezar var?
Limyra'da bes nekropole dagilmis yaklasik 400 kaya mezari bulunur ve bu rakam onu herhangi bir Likya kentinin en buyuk mezar yogunluguna sahip alan yapar.
Limyra Koprusu ana arkeolojik alanin parcasi mi?
Limyra Koprusu, kentin yakinindaki ovada Alakir Cayi uzerinde uzanarak ana alanin disinda yer alir. 360 metrelik uzunlugu ve 26 dilimli kemeriyle dunyanin en dikkat cekici antik kopruleri arasindadir.
Perikles Heroonu'nun karyatidlerini gorebilir miyim?
Heroondan en iyi korunmus karyatid parcalari alanda degil, Antalya Arkeoloji Muzesi'nde sergilenmektedir. Limyra'da heroonun akropolis altindaki dag yamacindaki temeli ve platformunu gorebilirsiniz.
Kazilar hala devam ediyor mu?
Evet. Avusturya Arkeoloji Enstitusu 1969'dan bu yana Limyra'da surekli kazi yapmaktadir. Son calismalar, 43 yillik aramanin ardindan Zeus Tapinagi'nin kesfini icermektedir.
Mimari Olculer ve Yapi Verileri
Limyra'nin baslica yapilarinin olculeri, kentin mimari iddiasinı sayisal olarak ortaya koyar.
| Yapi / Ozellik | Olcu |
|---|---|
| Perikles Heroonu zemin plani | 10 x 7 m |
| Perikles Heroonu friz uzunlugu | 2 x 6 m (her bir yan duvar) |
| Gaius Caesar Kenotafi friz toplami | ~60 m (68 friz parcasi) |
| Tiyatro kapasitesi (Roma genislemesi) | ~8.000--15.000 seyirci (farkli evreler) |
| Limyra Koprusu toplam uzunlugu | ~360 m |
| Limyra Koprusu kemer sayisi | 26 dilimli kemer |
| Her bir kemer acikligi | 10,65 m |
| Kemer yukselme orani | ~2 m (aciklik/yukselme orani: 5,3:1) |
| Kemer tugla boyutlari | 40 x 50 cm, 5 cm kalinlik |
| Toplam kemer kalinligi | ~80 cm (cift sira radyal tugla) |
| Nekropol mezar sayisi | ~400 kaya mezari (5 nekropol) |
Limyra Koprusu'nun 5,3:1 aciklik/yukselme orani, antik dunyada bilinen en yuksek oranlardan biridir ve dilimli kemer tekniğinin ne denli ileri bir muhendislik becerisi gerektirdigini gosterir.
Sikke Kanitlari ve Parasal Sistem
Limyra, Likya Birligi icinde kendi sikkelerini basan onemli kentlerden biriydi. Perikles donemi sikkeleri, hukumdarin siyasi iddalarinın dogrudan kanitlarıdir.
| Sikke Donemi | Ozellik | Agirlik / Olcu |
|---|---|---|
| Perikles donemi (MO 380--360) | Aslan protomu / Perikles adi | Gumus stater, ~9,8 g |
| Likya Birligi donemi (MO 2.--1. yuzyil) | Apollo basi / Kithara | Gumus drahmi, ~2,8--3,2 g |
| Roma donemi (MS 1.--3. yuzyil) | Imparator portresi / Artemis | Bronz sikke, cesitli boyutlar |
Perikles'in sikkeleri, Likyaca yazitlarla birlikte PERIKLE adini tasir ve onun hukumdarlik iddiasini gorsel propaganda araci olarak destekler.
Kazi Kronolojisi
| Yil | Arastirmaci / Ekip | Onemli Kesifler |
|---|---|---|
| 1969 | Jurgen Borchhardt (OAI) | Kazilarin baslatilmasi; yuzey arastirmasi |
| 1970'ler | Borchhardt ekibi | Perikles Heroonu'nun ortaya cikarilmasi |
| 1971--1974 | OAI | Gaius Caesar Kenotafi'nin 68 friz parcasinin kazilmasi |
| 1980'ler--1990'lar | OAI devam | Tiyatro, Roma hamami ve Bizans kiliselerinin belgelenmesi |
| 2002 | Martin Seyer | Kazi baskanliginin devir alinmasi |
| 2012 | OAI | Sinagog kesfi -- Limyra'da Yahudi varlginin kanitlanmasi |
| 2010'lar--2020'ler | Kudret Sezgin & OAI | Zeus Tapinagi'nin 43 yil sonra bulunmasi; Ptolemaion detayli calismasi |
Ticaret Aglari ve Ekonomik Yapi
Limyra'nin Finike ovasindaki konumu, kenti hem kara hem de deniz ticareti icin stratejik bir kavsakta bulunduruyordu.
| Ticaret Partneri | Mallar ve Kanitlar |
|---|---|
| Ptolemaios Misiri | Ptolemaion aniti; Misir seramik ithalati |
| Rodos | Rodoslu amphora muhurleri; sarap ticareti |
| Kıbrıs | Bakir hammadde; seramik degis tokus |
| Atina / Ege adalari | Attik siyah ve kirmizi figurlu seramik |
| Roma | Zeytin yagi ve sarap ihracati; Roma sikkeli dagitim |
Finike ovasi, antik cagda narenciye, zeytin ve uzum uretimi ile bilinen en verimli Likya tarim alanlarindan biriydi. Bu tarimsal zenginlik, Limyra'nin ekonomik temelini olusturuyordu.
Likya Mezar Tipleri: Karsilastirmali Tablo
| Mezar Tipi | Ozellik | Limyra'daki Ornek Sayisi |
|---|---|---|
| Ev tipi kaya mezari | Taklit ahsap kiris ve kutuk cepheler | ~150+ |
| Sutun mezar | Yuksek tas sutun uzerinde gomiu odasi | 10--15 |
| Kayaya oyulmus oda mezari | Duz ucurum yuzune dikdortgen acikliklar | ~200+ |
| Lahit | Serbest duran, sivri kemerli kapak | ~50+ |
| Mimari cepheli kaya mezari | Tapinak cephesini taklit eden suslu giris | 20--30 |
Bu dagilim, Limyra'yi tek bir alanda Likya cenaze mimarisinin tum turlerini gosteren nadir bir alan yapar.
Kaynaklar ve Ileri Okuma
- Borchhardt, J. ve dig. Limyra: Zentrum Lykiens. Avusturya Arkeoloji Enstitusu yayinlari.
- Limyra -- Vikipedi
- Limyra -- Wikipedia
- Limyra -- Turkish Archaeological News
- Limyra -- Lycian Monuments
- Limyra Arkeolojik Alani -- Turkish Museums
- Zeus Tapinagi kesfi -- Arkeonews
- Limyra Koprusu -- Wikipedia
Likya Birligi'ni Anlamak
Limyra'nin tarihsel onemi, Likya'yi yoneten ve antik dunyanin en sofistike temsili yonetim orneklerinden biri olarak kabul edilen Likya Birligi bilgisi olmadan tam anlasilamaz.
Yapi ve Isleyis
Likya Birligi, yerel ozerkligi korurken ortak kurumlari paylasan bagimsiz kent devletlerinin federasyonuydu. Temel ozellikler sunlardi:
- Oransal temsil: Kentlere buyuklukleri ve onemine gore oy agirligi (1, 2 veya 3 oy) atanirdi
- Ortak meclis (synedrion): Savas, baris, vergilendirme ve dis politika konularinda karar vermek icin periyodik olarak toplanirdi
- Secilmis yonetici (Lyciarch): Federasyona baskanlik etmek uzere meclis tarafindan secilen bir lider
- Ortak hazine ve sikke sistemi: Kolektif projeleri finanse eden paylasimli mali kurumlar
- Yargi sistemi: Uye kentler arasindaki uyusmazliklari cozumleyen federal mahkemeler
Amerikan Kurucu Babalari, ABD Anayasasi'ni tasarlarken Likya Birligi'ni bir model olarak incelemistir. Alexander Hamilton, Federalist No. 16'da onu etkili federal yonetimin bir ornegi olarak ozellikle belirtmistir.
Perikles'in Birlige Meydan Okumasi
MO 4. yuzyilin baslarinda Limyra'li Perikles Likya'yi kisisel yonetimi altinda birlestirmeye calistiginda, aslinda federal sistemi bir monarsiyle degistirmeye calisiyordu. Kampanyasi iddaliydi: kendisini hukumdar olarak gosteren sikkeler bastirdi, Limyra'da devasa bir heroon insa etti ve bircok Likya kentini boyun egmeye zorladi.
Perikles'in merkezilesmesine yonelik direnis -- Pers satrapi Mausolos tarafindan desteklenen -- sonuçta Birligi'in federal karakterini korudu.
Limyra'nin Birlik Icindeki Rolu
Likya Birligi icinde Limyra, onemli oy agirligina sahip buyuk kentlerden biriydi. Likya'nin dogu kenarindaki konumu, Likya ile komsuu Pamfilya ve Kilikya bolgeleri arasinda bir gecis noktasi olarak stratejik onem tasiyordu.
Kaya Mezarlari: Likya Cenaze Mimarisine Rehber
Limyra'nin 400'den fazla kaya mezari, Likya cenaze mimarisinin neredeyse her turunu temsil eder.
Ev Tipi Mezarlar
En karakteristik Likya mezar biçimi, tahta bir evin gorunumunu tasta yeniden ureten ev tipi mezardir. Bu mezarlar sunlari iceerir:
- Tasta oyulmus taklit ahsap kirisler
- Ahsap mimarinin kopyalandigi kutuk kabin tarzi cepheler
- Konut binalarini taklit eden duz veya sivri catılar
- Birden fazla gomui icin ic odalar
Ev tipi mezar, olulerin ahirette hayattayken oturdukları evlere benzer uygun bir konuta ihtiyac duydugu Likya inancini yansitir.
Sutun Mezarlar
Sutun mezarlar (veya kule mezarlar), yuksek bir tas sutun uzerinde yukseltilmis gomiu odasindan olusur. Bunlar gorsel acisindan en carpici Likya anitlari arasindadir. Sutunun yuksekligi, sahibinin sosyal statusunu yansitmis olabilir.
Kayaya Oyulmus Oda Mezarlari
Limyra'daki ucurum yuzu mezarlari, dogrudan kirectasi kayalığa oyulmus odalardir. Basit dikdortgen acikliklardan mimari cepheli ayrinti cok odali komplekslere kadar uzanir. Bazilarinda sunlar bulunur:
- Tapinak cephelerini taklit eden mimari cepheler
- Oluyu, aile bireylerini veya mitolojik sahneleri betimleyen kabartma oymalar
- Biyografik bilgi veren Likyaca yazitlar
- Nesiller boyu kullanilan aile mezarlarini dusunduuren cok odali duzenler
Lahitler
Serbest duran lahitler (tas tabutlar) Limyra nekropollerinin her yerinde bulunur. Likya lahitleri genellikle Likya'ya ozgu karakteristik bir sivri kemerli kapak (ogival biciim) icerir. Bazilari kabartma oymalarla zengin sekilde suslenmistir.
Su ve Kaynaklar: Kentin Gizli Yasami
Limyra'nin en dikkat cekici ozelliklerinden biri suyla olan iliskisidir. Tocak Dagi'nin tabaninda ortaya cikan kaynaklar, kente yil boyunca guvenilir su temini sagliyordu -- yari kurak Akdeniz ikliminde buyuk bir avantaj.
Bu kaynaklar yalnizca pratik kaynaklar degildi; ayni zamanda kutsaldilar. Likya dininde kaynaklar ve su kaynaklari genellikle tanrisal varlikla iliskilendirilirdi ve Limyra'daki bazi kaynaklarin herhangi bir kentsel gelisimden once kutsal alanlar olarak sayildigi muhtemeldir.
Romalilar kaynak suyunu asagidakileri iceren ayrinti bir altyapi agina yonlendirmistir:
- Suyu kamusal yapilara tasiyan su kemerleri ve kanallar
- Kamusal su erisimi saglayan cesmeler (nymphaeum)
- Buyuk miktarda isitilmis su gerektiren hamamlar
- Fazla suyu ve kanalizasyonu yoneten drenaj sistemleri
Buguen ziyaretciler hala antik kentin bazi bolumllerinden akan suyu gorebilir ve bu durum yukariidaki kuru yamacla tezat olusturan yesil bir cevre olusturur.

