Kremna, Bati Toroslar'in sarp yamalarina kuzeybati Antalya'ya bakan bir kirechtashi platosu uzerinde yukselen, Pisidya bolgesinin en etkileyici antik kentlerinden biridir. Deniz seviyesinden yaklashik 1.100 metre yukseklikte, uch tarafi dikine dusen uchurumlarla korunan kent, once yerli Pisidyali bir kale-kent olarak kurulmus, ardindan Imparator Augustus doneminde Roma gaziler kolonisi haline getirilmistir. MS 278'deki meshur kushatma ise Kremna'yi antik savahs tarihinin en onemli sahnelerinden biri yapmishtir. Bugun Bucak ilchesine bagli ormanlarin ichinde sessizce bekleyen kalitilar, ziyaretcilerine askeri muhendislik, kolonyal mimari ve nefes kesen dagh manzaralarinin eshsiz birlesimini sunmaktadir.
Ichindekiler
- Kremna Neden Onemli?
- Cografya ve Konum
- Tarihsel Zaman Chizelgesi
- Bashlica Yapilar
- MS 278 Buyuk Kushatmasi
- Arkeolojik Chalishmallar
- Ziyaretchi Bilgileri
- Sikcha Sorulan Sorular
- Kaynaklar ve Ileri Okuma
Kremna Neden Onemli?
Kremna, birchok achidam dikkat chekici bir antik kenttir:
-
Pisidya'daki besh Roma kolonisinden biri. Augustus, bolgeyi kontrol altina almak ichin Kremna'yi secherek buraya emekli lejyonerleri yerleshtiirmish ve kente Colonia Iulia Augusta Felix Cremnensium resmi adini vermistir. Roma'nin daghlik halklari nasil yonettigini anlamak ichin Kremna kritik bir ornektir.
-
Arazide korunmush Roma kushatma sistemi. MS 278 kushatmasindan kalan rampa, chevreleme duvarlari, mancimik platformlari ve yuzlerce ballista gulesi hala yerinde durmaktadir. Bu sistem, Kudus ve Masada kushtamalarindan sonra dunyanin en iyi korunmus Roma kushatma orneklerinden biridir.
-
Gorkemli anit yapilar. Hadrianus doneminden bashklayarak insha edilen forum, bazilika, yaklashik 230 metre uzunlughundaki sutunlu cadde, hamam kompleksi ve en az iki tiyatro, dar bir platonun uzerine yerlestirilmish muhendislik harikalariydir.
-
Pisidya daghli kulturune pencere. Roma oncesi donemde Kremna, Ege ve Akdeniz kiyilarindan chok farkli bir dil, din ve yasam bicimi olan Pisidyali toplulugha ev sahipligi yapiyordu.
-
Panoramik dogha. Platonun tepesinden Aksu Vadisi, cham ormanlari ve karla kaplim Toros zirveleri 360 derece gorulebilir. Turkiye'nin en gorsel olarak odullendirici arkeolojik alanlarindan biridir.
Cografya ve Konum
Kremna, yaklashik 1.200 metre uzunlughunda ve 400 metre genishliginde uzanan bir kirechtashi platosunun uzerinde yer alir. Platonun uch tarafi 200-300 metre derinlighinde dikine uchurumlarla chevrildir. Antik donemde kente ulashim yalnizca kuzeydogu yonundeki dar bir boyun noktasindan mumkundur; MS 278 kushatmasinin agirlik merkezi de tam bu noktadir.
Kent, Bucak ilchesinin yaklashik 30 km kuzeybatisinda, Antalya'nin ise yaklashik 100 km kuzeyinde bulunur. Vadiden gechen Aksu Chayi (antik Cestrus), daghlik bolgeyi Pamfilya kiyisina baghlar.
| Ozellik | Detay |
|---|---|
| Yukseklik | ~1.100 m |
| Plato boyutlari | ~1.200 m x 400 m |
| En yakin ilche | Bucak (30 km) |
| Il | Burdur |
| Antik bolge | Pisidya |
| Alttaki akarsu | Aksu (Cestrus) |
Kremna'ya ulashim ichin Cambazli koyu uzerinden toprak bir yol kullanilir. Bolge bugun seyrek nufuslu olup kentin kale-kent kimligini pekishtiren issiz bir atmosfer sunmaktadir.
Tarihsel Zaman Chizelgesi
Roma Oncesi Donem (MO 25 oncesi)
Kremna, balangiichta Pisidyali bir daghli yerleshim yeriydi. Pisidyalilar, Guney Anadolu'nun en savaschchi halklarindan biri olarak tanimlimaktaydi. Helenistik kralliklar -- Seleukoslar ve Attaloslar -- Pisidya daghlarina sinirli olchude hakimiyet kurabildi; Kremna buyuk olcude ozerk kaldi.
Augustus Kolonisi (MO 25 ve sonrasi)
MO 25'te Galatya'nin Roma'ya katilmasindan sonra Augustus, Pisidya'yi kontrol altina almak ichin bir dizi gazi kolonisi kurdu. Kremna, Antiokheia, Komama, Olbasa ve Lystra ile birlikte besh koloniden biri oldu. Emekli lejyonerler buraya yerleshtirildi, Latince resmi dil yapildi ve Kremna kolonyal sikke basimaya bashladi.
Hadrianus-Severus Refah Donemi (MS 2.-3. yuzyil bashi)
Hadrianus (MS 117-138) ve Severus Hanedani (MS 193-235) donemlerinde Kremna buyuk bir inshat patlamasi yashadi. Forum-bazilika kompleksi, sutunlu cadde, hamam yapilari ve anitsal kapilar bu donemde insha edildi veya genishletildi. Yazitlar, zengin yerel hayirseverlerin kenti sushlemek ichin yarishtigini gostermektedir.
Isyan ve Kushatma (MS 278)
Uchuncu yuzyil krizinin karmashah yillarinda, Palfuerius (bazi kaynaklarda Lydius) adi verilen bir eshshkiya lideri Kremna'yi ele gechirdi ve kentin doghial korunaklighini kullanarak Roma otoritesine meydan okudu. Imparator Probus (MS 276-282) sehri geri almak ichin askeri bir sefer duzenledi. Roma kuvvetleri devasa bir kushatma rampasi, chevreleme duvari ve mancimik platformlari insha etti. Uzun bir ablukadan sonra kent MS 278'de dushtu.
Gech Antik Chagh ve Terk Edilish (MS 4.-7. yuzyil)
Kushatmadan sonra Kremna kismen yeniden insha edildi ve piskoposlik merkezi oldu. Forum alaninmda kucuk bir kilise yapildi. Ancak kent istikrarli bir gerileme yashadi ve MS 6. veya 7. yuzyilda tamamen terk edildi.
Bashlica Yapilar
Forum ve Bazilika
Platonun merkezinde yer alan forum, doshenmiish dikdortgen bir meydandir. Uzun kenari boyunca uzanan buyuk bazilika (yargi ve ticaret salonu), Pisidya'nin bilinen en buyuk basilikalarindan biridir. Korint bashliklari ve sutun kaideleri alanda daghimik halde gorulebilir.
Sutunlu Cadde
Platonun omurgasi boyunca yaklashik 230 metre uzanan sutunlu cadde, koloninin torensel ana caddesidir. Korint duzeni sutunlarin her iki tarfta revakli bir golghelik olushturuyordu. Birchok sutun govdesi ve kaidesi hala ayaktadir.
Hamam Kompleksi
Platonun guney kenarinda yer alan Roma hamami, Kremna'nin en iyi korunmush yapilarindan biridir. Frigidarium (soghuk oda), tepidarium (ilik oda) ve caldarium (sicak oda) bolumleri tanimlanabilir; hypocaust (yerden isitma) sistemi de gorulebilir durumdadir.
Tiyatrolar
Kremna'da en az iki tiyatro yapisi bulunur: platonun kenarindaki doghial yamaca oyulmush buyuk tiyatro (tahminen 3.000-4.000 kishi kapasiteli) ve daha kuchuk bir odeon veya bouleuterion (meclis toplantilari ichin). Buyuk tiyatrodan vadi manzarasi nefes kesicidir.
Surlar ve Kapilar
Platonun doghail uchurumilari savunmanin buyuk bolumunu saghliyordu. Yalnizca arazinin yaklanshima izin verdigi kuzeydogu boyun noktasinda kuleler ve kesme tash surlar insha edilmishti. Ana kent kapisi burada bulunuyordu ve MS 278 kushatmasi da bu nokta uzerinde yoghunlashti.
Nymphaeum (Chesme Yapisi)
Kentin merkezinde, chevredeki daghlardan su getiren bir su kemerinin besledighi anitsal bir chesme yapisi (nymphaeum) insha edilmishti. Oyma profiller ve heykel nishleri iceren mimari parchalar gunumuze ulashmishtir.
Gech Antik Chagh Kilisesi
MS 5. veya 6. yuzyilda forum alaninmda veya yakinimda tek nefli bir bazilika kilisesi insha edilmish; bu yapi Kremna'nin pagan koloniden Hristiyan piskoposlik merkezine donushumunu yansitir.
MS 278 Buyuk Kushatmasi
Kremna kushatmasi, Kuchuk Asya'daki Roma askeri tarihinin en dikkat chekici olaylarindan biridir:
-
Arka plan: Uchuncu yuzyil krizinin karmashah ortaminda, Palfuerius (veya Lydius) adli bir eshshkiya lideri Kremna'yi ele gechirdi ve chevre bolgeleri yagmalamak ichin kentin korunakli konumunu kullandi.
-
Imparatorluk mudalhalesi: Imparator Probus, kenti geri almak ichin bir ordu gonderdi. Roma kuvvetleri platoya yaklanshimlar uzerinde karargah kurdu.
-
Kushatma muhendisligi: Romalilar kuzeydogu boyun noktasinda devasa bir kushatma rampasi (agger) insha ederek sur duvarilarina ulamayi hedefledi. Platonun chevresine circumvallatio (chevreleme duvari) orusuldu ve kachiishi onlendi. Manconik platformlari uzerinden shehir bombardiman edildi.
-
Arazideki kanitlar: Yuzlerce tash ballista gulesi (yaklashik greyfurt buyuklughunde) rampa bolgesinde hala yuzeyede dagimik halde gorulebilir. Toprak rampa, chevreleme duvarinin temelleri ve ana kayaya oyulmush platform izleri achikcha secchilebilir.
-
Kentin dushushu: Uzun bir ablukadan sonra kent dushtu. Bazi kaynaklara gore isyanchi lider kendi adamlari tarafindan olturuldu.
-
Bilimsel onemi: Stephen Mitchell, Kremna kushatmasini Masada (MS 73) ve Yodfat (MS 67) kushatmalariyla karshilasshtirarak bunun antik dunyanin en iyi korunmush Roma kushatma orneklerinden biri oldughunu belirtmistir.
Arkeolojik Chalishmallar
-
1985-1987: Stephen Mitchell (Exeter Universitesi, daha sonra Edinburgh Universitesi), Ankara Ingiliz Arkeoloji Enstitusu (BIAA) desteghi ile Kremna'da yoghun bir arkeolojik yuzey arasshtirmasi gercekleshtiirdi. Ekibi tum platoyu haritaladi, kushatma yapilarini belgeledi ve 100'den fazla yazit kaydetti.
-
1995 yayini: Mitchell, Cremna in Pisidia: An Ancient City in Peace and in War (Duckworth & Classical Press of Wales) adli kapsamli monografiyi yayimladi. Bu eser, alan hakkindaki temel bashvuru kaynaghi olmaya devam etmektedir.
-
2000'li yillar ve sonrasi: Turk arkeoloji ekipleri Kremna'da donemsel kazi chalishmalari yurutmus, ozellikle forum alani, hamam ve kilise uzerinde yogunlashmishtir.
-
2023 kazilari: Son kazi chalishmalari sutunlu caddenin ek bolumlerini ortaya chikarma ve bazilika kompleksinin inshat evrelerini netleshtirme uzerine odaklanmishtir.
Kremna bilimsel literatuirune katkida bulunan digher arasshtirmacilar arasinda Sarah Cormack, Robin Fursdon, Eddie Owens ve Jean Ozturk yer almaktadir.
Ziyaretchi Bilgileri
Ulashim
- Bucak'tan: Cambazli koyu yonune kuzeybatiya ilerleyin (yaklashik 30 km). Koyden alana isharet levhali toprak bir yol gider. Yuksek shasi araclar oenerilir.
- Antalya'dan: D-685 karayolundany kuzeye Burdur yonune gidin, Bucak'ta batiya donun. Toplam suruish suresi yaklashik 2 saattir.
- Burdur'dan: Bucak uzerinden guneye inin (toplam 45 km).
Alanda
- Girish: Alan achik erishimli olup son ziyaretler itibaraniya resmi gishe bulunmamaktadir. Yerel degishiklikler ichin onceden bilgi alin.
- Arazi: Plato uzerinde nispeten duz olmakla birlikte, yaklanshim yolu dik ve engebeli patikalar icherir. Saghilam yuruyush ayakkabiisi sharttar.
- Golge ve su: Achik platoda golge cok azdir. Gunes koruyucu ve kishi basina en az 1,5 litre su getirin.
- Sure: Forum, sutunlu cadde, hamam, tiyatro ve kushatma rampasi bolgesini kapsayan kapsamli bir gezi ichin 2-4 saat ayirinn.
En Uygun Ziyaret Zamani
- Ilkbahar (Nisan-Mayis) ve Sonbahar (Eylul-Ekim) en konforlu sicakliklar sunar.
- Yaz aylari achik platoda chok sicak olabilir; sabah erken ziyaret onerilir.
- Kish bu yukseklikte soghuk ve zaman zaman karli olabilir.
Birlesik Geziler
- Sagalassos (70 km kuzeydoghu): Gorkemli Roma kalintilarina sahip bir digher buyuk Pisidya kenti.
- Burdur Arkeoloji Muzesi: Kremna ve bolgedeki digher alanlardan eserler, ozellikle unlui gladyator kabartmasi.
- Burdur Golu: Donus yolunda dinlenmek ichin manzarali bir tuz golu.
Ipuchlari
- Oryantasyon ichin Mitchell'in yayinindan basili veya indirilmish bir alan plani tasiyin.
- Arazideki ballista guleleri ve sur detaylarini gormek ichin durbun faydali olabilir.
- Alanda restoran veya dukkan yoktur; erzakinizi yaninda getirin.
Sikcha Sorulan Sorular
Kremna'yi Turkiye'deki digher antik kentlerden farkli kilan nedir?
Kremna'nin zaptedilmez doghail konumu, iyi belgelenmish Roma kolonyal mimarisi ve arazide korunmush dunyanin en eksiksiz Roma kushatma sistemlerinden birinin birlesimi neredeyse eshsizdir. Efes veya Perge gibi kiyii kentlerinden farkli olarak Kremna, ham ve restorasyonsuz bir dagh kalesi deneyimi sunar.
Kushatma rampasi ve ballista gullerini gorebilir miyim?
Evet. Kushatma rampasi, platonun kuzeydoghu yaklashiminda yukseltilmish bir toprak yamas olarak achikcha gorulebilir. Tash ballista gulleri (yaklashik greyfurt boyutunda) bu bolgede hala yuzeyede daghimik halde bulunabilir.
Kremna aileler ichin uygun mu?
Alan, engebeli arazide tirmanish ve korkuluksuz uchurumm kenarlari ichermektedir. Buyuk chocuklar ve genchler ichin heyecan verici olabilir, ancak chok kuchuk chocuklar ichin ideal deghildir.
Kremna ile Sagalassos nasil karshilashtirilir?
Her ikisi de Pisidya daghli kentleridir. Sagalassos daha buyuk, daha kapsamli kazilmish ve yeniden insha edilmish chesme kompleksine sahiptir. Kremna daha vahsih, daha az ziyaret edilen ve eshsiz kushatma savashi boyutunu sunan bir alandir. Her ikisini ziyaret etmek, Roma Pisidyasi hakkinda kapsamli bir tablo saglar.
Devam eden kazilar var mi?
Evet. Turk universite ekipleri son yillarda ozellikle forum ve hamam alanlarinda kazi kampanyalari yuruttmustur. Alan, yaz kazi sezonlarinda donemsel olarak aktiftir.
Kremna'nin nufusu ne kadardi?
Tahminler degishiklik gostermekle birlikte, MS 2.-3. yuzyildaki doruk doneminde Kremna'nin Roma gazilerinin torunlari ve yerli Pisidyalilar dahil 5.000-10.000 arasinda nufusa sahip oldughu dushunulmektedir.
Mimari Olculer ve Kentsel Planlama Verileri
Kremna'nin plato uzerindeki kentsel dokusu, sinirli bir alanda Roma kolonyal mimarisinin nasil yogunlastirilabildgini gosteren muhendislik basarisidir.
| Yapi / Unsur | Olcu | Detay |
|---|---|---|
| Plato uzunlugu | ~1.200 m | Kuzeydogu-guneybati ekseninde |
| Plato genisligi | ~400 m | Kuzey-guney ekseninde |
| Plato yuksekligi | ~1.100 m | Deniz seviyesinden |
| Uchurumlar derinligi | 200-300 m | Uc taraftaki dogal savunma bariyeri |
| Sutunlu cadde uzunlugu | ~230 m | Platonun omurgasi boyunca |
| Sutunlu cadde duzeni | Korint | Her iki tarafta revakli golgelik |
| Tiyatro kapasitesi | 3.000-4.000 | Dogal yamaca oyulmus buyuk tiyatro |
| Forumun konumu | Plato merkezi | Dosenmis dikdortgen meydan |
| Bazilika olcegi | Pisidya'nin en buyuklerinden | Forum uzun kenari boyunca |
| Hamam odalar | 3 ana bolum | Frigidarium, tepidarium, caldarium |
Platonun sinirlii alani, Roma sehir plancilarini yaratici cozumler bulmaya zorlamistir. Forum, bazilika, sutunlu cadde, hamam ve tiyatro gibi standart bir Roma kentinin tum ogeleri, yalnizca yaklasik 480.000 metrekarelik (1.200 x 400 m) bir platoya sigdirilmistir. Bu yogunluk, kentin her noktasindan basska bir anitsal yapiya birkaac dakikalik yuruyusle ulasilabildigini gostermektedir.
Sikke Kanitlari ve Numismatik Veriler
Kremna, Augustus kolonisi olarak MO 25'ten MS 3. yuzyila kadar kendi kolonyal sikkelerini basmistir. Bu sikkeler, kentin Roma kimligi, dini yasami ve ekonomik faaliyetleri hakkinda birincil kaynaktir.
| Donem | Tipik On Yuz | Tipik Arka Yuz | Yazi Dili | Onemi |
|---|---|---|---|---|
| Augustus (MO 25-MS 14) | Augustus portresi | Surum sahnesi (cift okuz ve saban) | Latince | Koloninin kurulus imgesi |
| MS 1. yuzyil | Imparator portreleri | Roma sancaklari, legioner sembolleri | Latince | Askeri gazi kimligi |
| Hadrianus (MS 117-138) | Hadrianus bustu | Zeus, Ares, tapinaklar | Latince | Insaat programi donemi |
| Severus Hanedani (MS 193-235) | Severus/Caracalla | Tykhe (kent tanricasi), avcillik | Latince | Doruk refah donemi |
| MS 3. yuzyil | Ceshitli imparatorlar | Bolgesel sahneler, av sahneleri | Latince | Yerel kimligin one cikmasi |
Latince Sikke Yazitlari
Kremna sikkelerinin en dikkat cekici ozelligi, tutarli olarak Latince yazitlar kullanmasidir. Bu durum, Kremna'yi Yunanca yazit kullanan komsulari Sagalassos ve Termessos'tan acikca ayirir ve kentin bilingli bir Roma kimligi insa ettigini gostermektedir. COL(onia) IVL(ia) AVG(usta) CREM(nensium) kisaltmasi, sikkelerde en sik gorulen yazittir.
Surum sahnesi (saban suren cift okuz), Roma koloni kurulusunun standart rituelini betimler: kurucunun kentin sinirlarini saban surererek isaretlemesi. Bu motif, Kremna'nin Augustus tarafindan resmi olarak kurulmus bir koloni oldugunu numismatik olarak teyit etmektedir.
MS 278 Kushatmasi: Arkeolojik Kanitlarin Ayrintili Analizi
Kremna kushatmasi, arazide korunmush kalintilari acisindan antik dunyanin en iyi belgelenmis Roma kushatma orneklerinden biridir.
| Kushatma Unsuru | Arazi Durumu | Boyut/Detay |
|---|---|---|
| Kushatma rampasi (agger) | Acikca gorulebilir | Kuzeydogu boyun noktasindaki toprak yikintisi |
| Chevreleme duvari (circumvallatio) | Temel izleri secchilebilir | Platonun tum cevresi boyunca |
| Mancimik platformlari | Ana kayaya oyulmus izler | Stratejik yuksek noktalarda |
| Ballista gulleleri | Yuzlerce, yuzeyede daghimik | ~Greyfurt buyuklugunde tash guller |
| Sur duvarlari | Kesme tash, kuzeydogu | Saldirinin yogunlastigi bolge |
| Kuleler | Kismen ayakta | Sur boyunca gozetleme noktalari |
Stephen Mitchell, 1985-1987 arastirmasinda platonun tamaminii haritalamis ve 100'den fazla yazit kaydetmistir. Mitchell'in analizi, Kremna kushatmasinin Masada (MS 73) ve Yodfat (MS 67) kushatmalarindan sonra dunyanin en iyi korunmush Roma kushatma orneklerinden biri oldugunu ortaya koymustur.
Kremna'yi diger kushatma alanlarindan ayiran kritik ozellik, kushatma yapilarinin sonraki yerleshim veya tarim faaliyetleri tarafindan minimum duzeyde bozulmush olmasidir. Masada kapsamli olarak kazilip yeniden insha edilirken, Kremna'nin kushatma peyzaji ozunde Roma ordusunun biraiktighim haliyle kalmaktadir. Ziyaretciler, rampa bolgesinde yuzeyede daghimik halde bulunan tash ballista gulllerini kendi gozleriyle gorebilir.
Kaynaklar ve Ileri Okuma
- Mitchell, Stephen. Cremna in Pisidia: An Ancient City in Peace and in War. Londra: Duckworth & Classical Press of Wales, 1995.
- Mitchell, Stephen. "Cremna in Pisidia: A Re-Appraisal of the Siege Works." Anatolian Studies, 1989.
- Vikipedi: Kremna
- Wikipedia: Cremna
- Ancient Pages: Kremna Antik Kenti Kazilari
- TourTurka: Kremna Antik Kenti
Kremna'nin Roma Pisidyasi Baglaminda Yeri
Kremna'yi anlamak, kenti Roma'nin Pisidya bolgesindeki daha genis kolonizasyon programi icchinde degerlendirmeyi gerektirir. Augustus, bu bolghede besh koloni kurdu -- Kremna, Antiokheia (en buyuk ve en onemlisi), Komama, Olbasa ve Lystra -- ve bunlari Roma Imparatorlughu'nun en huzursuz bolgelerinden birini kontrol altina almak ichin stratejik bir program olarak tasarladi.
Pisidya daghlikari, dis gucler ichin uzun suredirr sorun olmushtuu. Yerli Pisidyalilar, ova topluluklarina baskinar duzenleyen ve Helenistik krallik kontrolune direnen yavruz savascilar olarak taniniyordu. Augustus, daghlardan gecen ana yollar boyunca stratejik noktalara emekli askerler yerleshtirerek chevre kirsal alana askeri guch yansitabilen sadik, oz yonetimli Roma topluluklari aghi olushturdu.
Kremna'nin ozzel degerri, zaptedilmez doghal konumunda yatiyordu. Pisidyali eshshkiyalar ichin onu chaici kilan ayni ozellikler -- dik uchurumlar, sinirli erishim noktalari ve hakiim manzara -- onu bir Roma askeri kolonisi ichin ideal konuma getiriyordu.
Koloni Toplumu
Koloni nufusu shunlardan olushuyordu:
- Arazi baghishi alan Roma gazileri (eski lejyoner ve yardimci kuvvetler)
- Aileleri ve baghiimlilari
- Bolgede yashamaya devam eden, bazen kolonicilerle evlenen yerli Pisidyalilar
- Ish gucunu olushturan azatlilar ve koleler
Latince, koloninin resmi diliydi ve Roma hukuki, dini ve sosyal kurumlari bu uchk dagh ortamina aktarildi. Ancak Pisidya kulturel unsurlari varligini suurdurudu ve alandaki yazitlar ile mimari usluplarda izlenebilen melez bir toplum olushturdu.
Ekonomik Yashan
Kremna ekonomisi shunlara dayaniyordu:
- Tarim: Zeytin yetistiriciligi, tahil tarimi ve chevre yamalcharda hayvancilik
- Kereste: Toroslarin genis cham ormanlari degerli yapi malzemesi sagliyordu
- Ticaret: Aksu vadisi kiyii (Pamfilya) ile ich bolgeler (Frigya) arasinda bir koridor gorevi goruyordu
- Askeri maaShlar: Gaziler Roma devletinden emekli maashi ve arazi baghishi aliyordu
Kremna Sikkeleri
Kremna, Augustus doneminden MS 3. yuzyila kadar kendi kolonyal sikkelerini basti. Bu sikkeler kentin tarihi ichin paha bicilmez kanitlar sunar:
| Donem | Tipik Goruntu | Onemi |
|---|---|---|
| Augustus Donemi | Augustus portresi, surum sahnesi | Koloninin kurulushu |
| MS 1. yuzyil | Imparator portreleri, Roma sancaklari | Askeri kimlik |
| MS 2. yuzyil | Tanrilar (Zeus, Ares, Tykhe), tapinaklar | Dini yashan, inshat programi |
| MS 3. yuzyil | Bolgesel sahneler, av goruntuleri | Imparatorluk ichinde yerel kimlik |
Sikkeler tutarli olarak Latince yazitlar (Yunanca degil) kullanir ve Kremna'nin Hellenize edilmish degil, Roma kimlikli bir topluluk oldughunu vurgular.
Dogha ve Yabanhayyat
Kremna platosu ve chevre ormanlar, Akdeniz ve daghi yabanhayyatinin cheshitli turlerine ev sahipligi yapar:
- Yirtici kushlar: Kaya kartallari, uzun bacakli shhinler ve doghanllar vadi uzerinde avlanir
- Memeliler: Yaban domuzu, tilki ve tavshan chevre ormanlarda yashar
- Surrungenler: Hermann kaplumbaghalari ve cheshitli kertenkele turleri guneshen isinmish kalintilarda yaygindir
- Bitki ortusu: Akdeniz chami, ardicch, yabani ada chayi, kekik ve mevsimsel yaban chicchekleri
Arkeolojik ve doghal ilginin birlesimi, Kremna'yi hem tarih meraklilari hem dogha severleri ichin chaici kilmaktadir.
Digher Kushatma Alanlariyla Karshilashtiirma
Kremna'nin kushatma kalintilari sik sik digher unlui Roma kushatma alanlariyla karshilashtirilir:
| Alan | Tarih | Saldiran | Temel Ozellik |
|---|---|---|---|
| Masada (Israil) | MS 73 | Flavius Silva | Mesaya karshi devasa rampa |
| Yodfat (Israil) | MS 67 | Vespasianus | Rampa ve tuurnel kazma |
| Kremna (Turkiye) | MS 278 | Probus kuvvetleri | Rampa, chevreleme, manciniklar |
| Alesia (Fransa) | MO 52 | Julius Caesar | Chift chevreleme duvari |
| Numantia (Ispanya) | MO 133 | Scipio Aemilianus | Yedi kamp, chevreleme |
Kremna'yi ayirt edici kilan, kushatma yapilarinin sonraki yerleshim veya tarim faaliyetleri tarafindan minimum duzeyde bozulmush olmasidir. Masada kapsamli olarak kazilip yeniden insha edilirken, Kremna'nin kushatma peyzaji ozunde Romalilarin biraiktighim haliyle kalmaktadir.
Fotograf Rehberi
Kremna'yi ziyaret eden fotografchilar ichin temel firsatlar:
- Shafak ishighi: Doghuya bakan forum, guzel sabah altin isighini yakalar
- Kushatma rampasi panoramasi: Kuzeydoguya bakan plato kenariindan en iyi cheekim
- Sutun parchalari: Forum genelinde daghimik Korint bashlikllarinin yakin plan detaylari
- Vadi manzaralari: Tiyatrodan Aksu vadisi dramatik peyzaj fotografchilighi sunar
- Ballista gulleleri: Rampa yakininda yuzeyde mancimik muhimmati yakin plani
- Orman yaklashimi: Cham ormani ichinden platoya yuruyush, atmosferik kareleer verir
Platonun olchegini yakalamak ichin genis achiili mercek (16-35mm), mimari detaylar ichin teleobjektif (70-200mm) faydalidir.
Son Kazilar (2023 ve sonrasi)
2023 yilindan itibaren Kremna'daki kazilar, Burdur Mehmet Akif Ersoy Universitesi'nden Prof. Aycha Polat Becks tarafindan yonetilmektedir. Kampanya, yaklashik 40 kisilik bilimsel ekip ve yakin koylerden alinan 25-30 kisilik ishgucu ile yurutulmektedir.
Bashlica gelishmeler:
- Yeni pagan tapinak kalintilari ortaya chikarilmish, kolonideki dini yasham hakkindaki bilgi genishletilmishtir
- Antik kentin sosyal, kulturel ve ekonomik yapilarini yeniden olusturmaya yonelik disiplinlerarasi chalishmallar yurutulmektedir
- Kazi ekibi, Kremna ichin potansiyel bir UNESCO Kulturel Miras Listesi adayligi uzerinde chalismaktadir
- Sutunlu cadde, bazilika ve hamam kompleksinin devam eden belgelenmesi, insha kronolojisini netleshtirmektedir
Prof. Polat Becks, kazilarin Kremna'yi yavassh yavassh bolgesel bir turizm odak noktasina donushturdughunu ve daha once yalnizca uzmanlarin bildigi bir alana akademik ve kamusal ilgi cektigini belirtmishtir.
Zaman Chizelgesi Ozeti
| Tarih | Olay |
|---|---|
| MO 25 oncesi | Pisidyali daghli yerlesimi |
| MO 25 | Augustus Colonia Iulia Augusta Felix Cremnensium'u kurar |
| MS 2.-3. yuzyil | Buyuk inshat programi (forum, bazilika, hamam, sutunlu cadde) |
| MS 278 | Imparator Probus kuvvetlerinin kushatmasi; kent dusher |
| MS 5.-6. yuzyil | Forum alaninda kilise inshaasi; Kremna piskoposlik merkezi |
| MS 6.-7. yuzyil | Kentin terk edilmesi |
| 1985-1987 | Stephen Mitchell'in yuzey arasshtirmasi ve belgeleme chalismasi |
| 1995 | Cremna in Pisidia monografisinin yayimlanmasi |
| 2023-gunumuz | Prof. Aycha Polat Becks yonetiminde yeni kazi kampanyalari |
Temel Terimler Sozlughu
- Colonia: Gazi yerleshimi ichin kurulan, tam Roma vatandashlik haklarina sahip topluluk
- Bazilika: Mahkeme ve ticari ishlemler ichin kullanilan buyuk kamusal salon
- Forum: Roma kentinin merkezi kamusal meydani
- Circumvallatio: Kushatmacilar tarafindan tahkimli bir mevkinin chevresine insha edilen savunma duvari
- Ballista: Kushatma savasinda kullanilan buyuk Roma mancunigh veya arbalet
- Agger: Dushan duvarlarinin tepesine ulashmak ichin insha edilen kushatma rampasi
- Nymphaeum: Genellikle zengin suslenmish anitsal chesme yapisi
- Hypocaust: Roma hamamlarinda kullanilan yerden isitma sistemi
- Odeon: Muzik gosterileri veya meclis toplantiilari ichin kuchuk, ustui kapali tiyatro
- Kesme tash duvar: Dikdortgen kesilmish tash bloklarla yapilan duvar inshaasi
