Tralles

Tralles (diger adiyla Tralleis), Aydin sehir merkezinin hemen kuzeyindeki Topyatagi platosu uzerinde kurulmus, Buyuk Menderes (antik Maiandros) ovasina hakim buyuk bir antik kenttir. Yaklasik 3.000 yil once Trakya ve Argos kokenli yerlesmeciler tarafindan kurulan kent, Hellenistik ve Roma donemlerinde Kucuk Asya'nin en zengin sehirlerinden biri olmustur. Tralles, dunya capinda heykeltraslari ile taninir; bunlarin en unluleri Trallesli Apollonios ve kardesi Tauriskos tarafindan yaratilan Farnese Bogasi -- antik cagdan gunumuze ulasan en buyuk tek heykel grubu -- eseridir. Kentin simgesi ise MS 2. yuzyila ait devasa gymnasionun gunumuze ulasan uc kemerli cephesi: **"Uc Gozler"**dir.

1. Tralles Neden Onemli?
2. Cografya ve Konum
3. Tarihsel Zaman Cizelgesi
4. Baslica Yapilar
5. Arkeolojik Calismalar
6. Ziyaretci Bilgileri
7. Sikca Sorulan Sorular
8. Kaynaklar ve Ileri Okuma

Tralles Neden Onemli?

1. Antik heykeltrasligin merkezi. Tralles, Hellenistik dunyanin en unlu heykeltraslarin yetistirmistir. Trallesli Apollonios ve kardesi Tauriskos'un yarattigi Farnese Bogasi, Napoli Ulusal Arkeoloji Muzesi'nin en degerli eserlerinden biri olarak sergilenmektedir.

2. Stratejik tepe konumu. Topyatagi platosu, Menderes vadisinin ticaret yollarina hakimiyet saglarken guclu dogal savunma da sunmustur -- bu kombinasyon yuzyillar boyunca refahi beslemistir.

3. Muzik tarihine katki. Akademik gelenege gore Tralles, tarihteki ilk notalanmis muzikin uretildigi yerlerden biri olarak kabul edilir.

4. Uc Gozler simgesi. Gymnasion'un gunumuze ulasan uc kemerli yapisi, modern Aydin sehir merkezinden gorulebilir ve Aydin ilinin degismez semboludur.

5. Cok katmanli kent dokusu. Alan; Trak kurulusu, Hellenistik inceligi, Roma ihtisamini, Bizans uyumunu ve Selcuklu donemi yeniden kullanimini bir arada barindirarak Anadolu tarihinin yoğun bir ozetini sunar.

Cografya ve Konum

Tralles, Aydin sehir merkezinin hemen kuzeyindeki Topyatagi tepesinin duz zirvesini kaplar. Tepe, Turkiye'nin en verimli tarim bolgelerinden biri olan Buyuk Menderes ovasi uzerinde yukselmektedir.

Ege iklimi sicak-kuru yazlar ve ilik-yagisli kislar getirir. Platonun yuksekligi serinletici ruzgarlar ve vadiye hakim genis gorus alani saglar -- bu avantajlar tarih oncesi caglardan beri yerlesimi cezbetmistir.

Menderes vadisi, antik cagin en onemli dogu--bati koridorlarindan biriydi ve Ege kiyisini Anadolu ic kesimlerine bagliyordu. Tralles, guneyden gelen ikincil yollarin (Tabae yolu) bu ana artere kavustugu noktada konumlanarak dogal bir ticaret merkezi islevini ustlenmistir.

Tarihsel Zaman Cizelgesi

Kurulus ve Arkaik Donem (MO 10.--6. yuzyil)

Antik gelenege gore kenti Traklar ve Argoslu Yunalilarin ortak bir gucu kurmustur. Trak unsuru adin kendisine de yansir: "Tralles" bir Trak sozcugunden turemis olabilir. Bu ikili koken, kente basindan itibaren karma bir kulturel karakter vermistir.

Topyatagi tepesindeki en erken yerlesim izleri en az MO 10. yuzyila tarihlendirilir; ancak kent tarih sahnesine belirgin sekilde Klasik donemde cikar.

Klasik ve Hellenistik Donem (MO 5.--1. yuzyil)

MO 5. ve 4. yuzyillarda Tralles sirasiyla Pers, Makedon ve Selevkos yonetiminde kalmistir. Buyuk Iskender'in fetihleri sonrasinda Hellenistik etki altinda hizla buyuyen kent, tiyatro, agora ve buyuk bir polis'e yarasir kamusal yapilara kavusmustur.

MO 3.--2. yuzyillarda kent, Attalos hanedani yonetimindeki Bergama Kralligi'na bagliydi. Bu donem kulturel bir patlamadir: Tralles heykeltraslık okulu Akdeniz capinda un kazanmistir. Trallesli Apollonios ve kardesi Tauriskos, Dirke'nin cezalandirilmasini betimleyen Farnese Bogasi grubunu MO 2. yuzyil sonlarinda yaratmistir. Yaslı Plinius bu anitsal eseri kaydetmis; eser 1546'da Roma'daki Caracalla Hamamlari'nda gün yuzune cikarilmistir.

Kentten cikan bir diger unlu heykeltrasi ise "Genc Atlet" (Apoxyomenos tipi heykel) yapitinin yaraticisidir; bu da Tralles'in sanat merkezi kimligini percinlemistir.

Roma Donemi (MO 1. yuzyil -- MS 3. yuzyil)

MO 133'te Attalos kralligi Roma'ya miras birakilmasinin ardindan Tralles, Roma'nin Asia eyaletinin parcasi olmustur. Pax Romana doneminde kent zenginlik ve anitsal yapi zirvesine ulasmistir:

• Gymnasion (unlu "Uc Gozler" kemerli cephesi dahil) MS 2. yuzyilda atletik, egitim ve kultur merkezi olarak insa edilmistir.
• Gymnasion'a bitisik kapsamli bir hamam kompleksi eklenmistir.
• Tiyatro genisletilmis ve sahne binasi, yakalsik 1 m yuksekliginde Dionysos alay gecidin betimleyen kabarik friz ile suslenmistir.
• Mermer doseli sutunlu cadde, baslica kamusal yapilari birbirine baglamistir.
• Tapinaklari, agora genislemeleri ve sivil yapilar insa veya yenilenmistir.

MO 26 yilindaki yikici bir deprem kenti agir hasar ugratmistir. Imparator Augustus yeniden imar icin fon saglamis, Roma Senatosu yeniden yapilanmayi denetlemek uzere komisyoncu olarak Aischines'i gondermiştir.

Gec Roma ve Bizans Donemi (MS 4.--12. yuzyil)

Tralles, Bizans caginda da onemli bir kentsel merkez olarak varligini surdurmistur. Birden fazla kilise insa edilmis ve kent piskoposluk merkezi olarak gorev yapmistir. Stratejik tepe konumu, Bizans ile cesitli dogu gucleri arasindaki yuzyillar suren catimsalarda kenti onemli kilmaya devam etmistir.

1071 Malazgirt Muharebesi'nin ardindan Turk gruplari Menderes vadisine yerlesmeye baslamistir. Kent, Selcuklu ve Bizans yonetimleri arasinda gecisler yasadiktan sonra 14. yuzyilda Aydinogullari Beyligi'nin parcasi olmus -- modern ilin adini veren de bu beyliktir.

Osmanli Donemi ve Modern Cag

Antik yerlesim, nufusun asagi ovaya kaymasiyla buyuk olcude terk edilmis ve modern Aydin'in cekirdegi olusmustur. Topyatagi'ndaki kaltilar arkeolojik alan statusune kavusmustur.

Baslica Yapilar

Gymnasion ve "Uc Gozler"

Tralles'in en ikonik yapisi olan gymnasion, MS 2. yuzyila ait kapsamli bir komplekstir; egitim, atletizm ve sosyal yasam merkezi olarak hizmet etmistir. Gunumuze ulasan bolumu, yerlilerin "Uc Gozler" dedigi anitsal uc kemerli cephedir. Ince kesilmis taslardan insa edilen bu kemerler modern Aydin'dan gorulebilir ve ilin sembolu olarak kabul edilir.

Gymnasion orijinalinde sunlari iceriyordu:

• Egitim salonlari ve talim alanlari
• Felsefe ve retorik dersleri icin ders odalari
• Soyunma odalari ve depo
• Bagli banyo tesisleri

Tiyatro

Tepenin dogal egiminine yaslanan tiyatro, proscenium'u (sahne binasi) suslenmis ilk Hellenistik tiyatrolardan biridir. 1888'deki Alman kazicilari, sahne binasindan yaklasik 1 m yuksekliginde Dionysos thiasosunu (alay gecidi) betimleyen kabarik friz parcalari cikarmiştir; satirler, mainadlar ve Dionysos'un kendisi betimlidir.

Tiyatronun cavea'si (oturma alani) kismi kazilmis, tipik yelpaze bicimli duzenleme ortaya cikarilmistir. Tahmini kapasite: 8.000--10.000 seyirci.

Hamam Kompleksi

Gymnasion'a bitisik Roma hamamlari, standart frigidarium (soguk oda), tepidarium (ilik oda) ve caldarium (sicak oda) sirasini takip eder. Hypokaust (yerden isitma) sistemi ve su kanallari kazilar sirasinda belgelenmistir.

Agora

Tralles'in ticari kalbi olan agora, sutunlu portikolar (stoalar) ile cevrili genis bir acik meydandi. Tuccarlarin mallarini sergiledigi bu alan, kentin ana toren yolu gorevini ustlenen mermer doseli caddeye dogrudan baglaniyordu.

Mermer Doseli Cadde

Kazilar sirasinda orijinal mermer doseli sutunlu cadde parcalari aciga cikarilmis ve Roma donemi kentsel altyapisinin yuksek kalitesini ortaya koymustur. Bu cadde agora, gymnasion ve tapinak bolgelerini birbirine bagliyordu.

Askeri Cephanelik ve Tuneller

Tralles'in siradisi ozelliklerinden biri cephanelik (arsenal) ve yamaca oyulmus tunel sistemidir. Bu yapilar, kentin Menderes vadisini kontrol altinda tutmadaki stratejik savunma rolunu yansitir.

Latrina (Kamusal Tuvalet)

Iyi korunmus bir Roma donemi kamusal tuvalet kazilmistir; antik kentin gelismis sanitasyon altyapisini gosterir. Yapi, akan su kanali uzerine surekli oturma sirasi ile standart Roma tasarimini izler.

Nekropoller ve Lahitler

Gomut alanlari yerlesim tepesini cevrelemektedir; Hellenistik donemden Bizans'a kadar uzanan lahitler ve mezar yapilari bulunur. Bazi lahitler, kentin yuksek sanat geleneklerini yansitan heykelsi suslemeler tasir.

Kiliseler ve Dini Yapilar

Alanta birden fazla Bizans donemi kilisesi tanimlanmistir; bu yapilari pagan ibadetinden Hiristiyan ibadete gecisi belgelemektedir. Hem bazilika planli hem de merkezi planli yapilar mevcuttur.

Arkeolojik Calismalar

Tralles'teki ilk sistematik kazilar 1888'de Alman arkeologlar Carl Humann ve Wilhelm Dorpfeld tarafindan gerceklestirilmistir. Tiyatroyu belgeleyen ve onemli Dionysos frizi parcalarini geri kazanan bu ekibin buluntulari Archaologische Mitteilungen dergisinde (AM 18, 1893) "Ausgrabungen in Tralles" baslıgi altinda yayimlanmistir.

Sonraki Turk kazi kampanyalari alan hakkindaki bilgiyi onemli olcude genisletmistir:

• Tiyatro temizligi ve belgelemesi: Hellenistik sahne binasi ve Roma degisiklikleri ortaya cikartilmistir.
• Gymnasion ve "Uc Gozler" korumasi: Ikonik kemerlerin yapisal guclendirilmesi dahil.
• Mermer doseli caddenin kesfedilmesi: Roma sehir planciliginin yuksek kalitesini teyit eder.
• Cephanelik ve tunel kompleksinin haritalanmasi: Sivil antik kentler arasında nadir bir ozellik.
• Birden fazla donemden heykel parcalarinin geri kazanimi: Bolge muzelerinde muhafaza edilmektedir.

2025 kazi sezonu itibariyle, onlarca yillik arastirmanin ardindan alanin turisme daha kapsamli acilmasi icin hazirliklar surmektedir. Kazilar, Aydin Il Kultur ve Turizm Mudurlugu gozetiminde Turk universite ekipleriyle is birlik icinde yurutulmektedir.

Tralles ile iliskilendirilen en unlu eserler uluslararasi muzelerdedir:

• Farnese Bogasi -- Napoli Ulusal Arkeoloji Muzesi, Italya
• Tralles Genc Atleti -- Istanbul Arkeoloji Muzeleri
• Dionysos frizi parcalari -- cesitli koleksiyonlar

Ziyaretci Bilgileri

Ulasim

• Otomobille: Izmir'den Izmir--Aydin otoyolu (O-31) ile guneye yaklasik 100 km. Alan, Aydin sehir merkezindeki Topyatagi tepesinde, sehirden yonlendirme levhalariyla isaretlenmistir.
• Trenle: Aydin, Izmir--Denizli hattinda duzenlii seferleri olan bir tren istasyonuna sahiptir.
• Otobusle: Aydin otogarindan Izmir, Denizli, Mugla ve diger Ege sehirlerine sik seferler vardir.

Alan Bilgileri

Onerilen Rota

1. Uc Gozler (gymnasion) ile baslayin -- asagidaki sehirden gorunen simge yapi.
2. Tiyatro alanina yuruyun ve yamac oturma siralarini inceleyin.
3. Mermer caddeyi takip edin ve agora bolgesine dogru ilerleyin.
4. Hamam kompleksi kalıntılarını gymnasion yakininda kesfein.
5. Cephanelik/tunel bolgesini benzersiz askeri muhendislik perspektifi icin ziyaret edin.
6. Plato kenarindakipanoramik manzara ile Menderes ovasina bakarak geziyi tamamlayin.

En Iyi Ziyaret Zamani

• Ilkbahar (Mart--Mayis): Rahat sicakliklar, yesil vadi peyzaji.
• Sonbahar (Eylul--Kasim): Hos sicaklik, mukemmel gorunurluk.
• Yaz: Acik platoda asiri sicak; sabah erken veya aksam saatleri tercih edin.
• Kis: Ilik ama yagisli; daha az ziyaretci.

Birlesik Geziler

Tralles, bolgedeki diger buyuk arkeolojik alanlarla kolayca birlestirebilir:

• Nysa (Menderes uzerinde) (yaklasik 30 km dogu): Etkileyici kutuphane, tiyatro ve tunel-stadyum.
• Afrodisyas (yaklasik 100 km guneydogu): UNESCO Dunya Mirasi; dunya capinda heykeltraslık okulu.
• Priene, Miletos ve Didim (yaklasik 60--80 km guneybati): Klasik Ion alanlari uclüsü.
• Efes (yaklasik 60 km kuzeybati): Dunyanin en cok ziyaret edilen antik kentlerinden.
• Aydin Muzesi: Yerel buluntulari barindirır ve alan icin gerekli baglami saglar.

Sikca Sorulan Sorular

"Uc Gozler" nedir?

"Uc Gozler", MS 2. yuzyila ait Roma donemi gymnasionunun gunumuze ulasan uc kemerli cephesinin yore halki tarafindan verilen adidir. Modern Aydin'dan gorulebilen bu uc kemer, sehrin ve ilin semboludur.

Tralles ile Farnese Bogasi'nin iliskisi nedir?

Farnese Bogasi -- antik cagdan gunumuze ulasan en buyuk tek heykel grubu -- MO 2. yuzyil sonlarinda Trallesli Apollonios ve kardesi Tauriskos tarafindan yaratilmistir. Dirke'nin cezalandirilmasini betimleyen mermer grup, 1546'da Roma'daki Caracalla Hamamlari'nda bulunmustur. Simdi Napoli Ulusal Arkeoloji Muzesi'ndedir.

Tralles'i kim kazmistir?

Ilk resmi kazilar 1888'de Carl Humann ve Wilhelm Dorpfeld (Bergama Sunaği'ni da kazan ayni Humann) tarafindan gerceklestirilmistir. O donemden bu yana Turk ekipleri onlarca yildir kazilari surdurmektedir. Alan, 2020'lerin ortasinda daha genis halka acilim icin hazirlanmaktadir.

Alan ziyarete tamamen acik mi?

Son yillarda alan tam kamusal acilis icin hazirlık asamasindadir. Ozellikle Uc Gozler ve cevresindeki alanlar erisime aciktir. Guncel erisim bilgisi icin Aydin Il Kultur ve Turizm Mudurlugu'ne danısın.

Kent adini nereden almistir?

"Tralles" adinin Trakca bir sozcukten tureldigi dusunulmektedir; bu da kentin efsanevi olarak Argoslu Yunanlilarin yani sira Trak yerlesmeciler tarafindan kurulus hikayesini yansitir.

Tralles'ten cikan heykeller nerededir?

Baslica eserler uluslararasi muzelere dagilmistir: Farnese Bogasi Napoli'de, Genc Atlet Istanbul'da ve cesitli kucuk buluntular Aydin Muzesi ile diger Turk koleksiyonlarindadir.

Mimari Olculer ve Sayisal Veriler

Tralles'in baslica yapilarinin fiziksel boyutlari, kentin Roma imparatorluk donemindeki insaat kapasitesini ve kentsel olcegini somutlastirir.

Tiyatronun cavea capi olan 148 metre, onu bolgedeki en buyuk tiyatrolardan biri yapar. Karsilastirma icin: Efes tiyatrosu yaklasik 154 metre, Miletos tiyatrosu yaklasik 140 metre capindadir. Tralles tiyatrosu bu ikisi arasinda yer alarak kentin bolgesel onemini yansitir.

Sikke ve Numismatik Kanitlar

Tralles, Helenistik donemden Roma imparatorluk doneminin sonuna kadar cesitli sikke serileri basmistir. Numismatik kanitlar kentin ekonomik, dini ve siyasi yasamina dogrudan isik tutar.

Selevkos Donemi (MO 3. yuzyil)

• Kent kisa bir sure Seleukeia adini tasimistir
• Bu doenemin en erken bronz sikkeleri MO gec 3. yuzyila tarihlenir
• On yuz: Selevkos kral portresi; arka yuz: yerel tanri tasvirleri

Kistophorik Tetradrahmler (MO 166-67)

Tralles'in en onemli sikke serisi olan kistophorik (cistophoric) tetradrahmler, bolgesel ticaretin temel para birimi olmustur:

Bu sikkeler Asia eyaletinin genis bolumunde dolasmis olup Roma donemi Kucuk Asya ekonomisinin omurgasini olusturmustur.

Roma Imparatorluk Donemi Sikkeleri (MO 1. yuzyil - MS 3. yuzyil)

• Bronz kent sikkeleri cesitli imparatorlar adina basilmistir
• Arka yuz tipleri: Zeus, Dionysos, Tykhe, Asklepios
• Bazi basimlarda kentin simge yapilari (tapinak cepheleri, gymnasion) betimlenistir
• MS 3. yuzyil ortasina kadar basim surmustur

Kazi Kronolojisi ve Arastirma Tarihi

Carl Humann, ayni zamanda Bergama Buyuk Sunagi'ni kazan arkeologdur. Humann'in Tralles'te buldugu Dionysos alay gecidi frizi parcalari, satirler, mainadlar ve Dionysos'un kendisini betimler ve Helenistik heykeltrasilik calismalarinin onemli referanslarindan biridir.

Cistophoric Sikke Ekonomisi ve Bolgesel Ticaret

Tralles'in bastigi kistophorik sikkeler, yalnizca yerel dolasiim icin degil, tum bati Anadolu'nun ortak para birimi olarak tasarlanmisti. Bu sikke sisteminin ozellikleri:

• Standartlastirma: Pergamon Kralligi doneminde baslatilan sistem, tum buyuk kentlerin ayni agirlik standartinda sikke basmasini sagladi
• Dolasiim alani: Ege kiyisindan Frigya ic bolgelerine kadar genis bir cografyada kullanildi
• Roma gecisi: MO 133'te Roma kontrolune gecisden sonra sistem korundu ve Roma prokonsullerinin gozetiminde basim surdu
• Darphane onemi: Tralles, Efes ve Pergamon ile birlikte en buyuk uc kistophorik darphaneden biriydi

Bu darphane konumu, Tralles'in Menderes vadisi ticaret agindaki finansal merkez rolunu dogrudan yansitir. Kentin sikke basim kapasitesi, hem askeri odemeler hem de bolgesel ticaret icin kritik onem tasiyordu.

MO 26 Deprem Felaketi ve Augustus Donemi Yeniden Insasi

MO 26 yilindaki yikici deprem, Tralles tarihinin en onemli donuem noktalarindan biridir:

• Deprem kentin buyuk bolumunu agir hasara ugratmistir
• Imparator Augustus kisisel olarak yeniden insaa fonlari sagladi
• Roma Senatosu, yeniden yapilanmayi denetlemek uzere Aischines'i komisyoncu olarak atadi
• Kent, Augustus'a minnettarlik olarak gecici olarak Kaisareia (Caesarea) olarak yeniden adlandirildi
• Yeniden insaa programi kapsaminda kamusal yapilar, tapinaklarr ve altyapi yenilendi
• Gymnasion'un "Uc Gozler" kemerlerinin yuzyillar boyunca sismik faaliyete ragmen ayakta kalmasi, Roma muhendisliginin depreme karsi dayanikliligini kanitlar

Bu olay, Roma imparatorluk ideolojisinin somut bir yansiimasidir: imparator, felakete ugrayan kentleri yeniden insaa ederek hem sadakat hem de borcluluk iliskisi olusturuyordu.

Kaynaklar ve Ileri Okuma

• Vikipedi -- Tralleis
• Wikipedia -- Tralles
• Anadolu Ajansi -- Tralleis antik kenti onlarca yillik kazinin ardindan ziyaretcileri agırlayacak
• Britannica -- Apollonius of Tralles
• The Ancient Theatre Archive -- Tralleis Tiyatrosu
• Perseus Dijital Kutuphane -- Tralles Ansiklopedi Maddesi
• Humann, C. & Dorpfeld, W. -- "Ausgrabungen in Tralles," Archaologische Mitteilungen 18 (1893)
• Destinations.com.tr -- Aydin Tralles Antik Kenti
• WildWinds.com -- Lydia, Tralles antik sikke katalogu

Tralles Heykeltraslik Okulu

Tralles, tek tek yetenekli sanatcilar cikaran bir kent olmanin otesinde, etkisi tum Akdeniz'e yayilan gercek bir heykeltraslik okulu gelistirmistir:

Trallesli Apollonios ve Tauriskos

Bu okulun en unlu urunleri olan kardesler Apollonios ve Tauriskos, MO 2. yuzyil sonunda aktifti. Baseserleri Farnese Bogasi, mitolojik olarak Dirke'nin, uveye ogullari Zethos ve Amphion tarafindan vahsi bir boganin boynuzlarina baglanarak cezalandirilmasini betimler. Bu heykel hakkinda temel bilgiler:

• Boyutlar: Yaklasik 3,7 metre yukseklik -- antik cagdan gunumuze ulasan en buyuk tek heykel grubu.
• Malzeme: Mermer, muhtemelen ana grup icin tek bir bloktan oyulmustur.
• Orijinal konumu: Muhtemelen Rodos'ta veya Tralles'in kendisinde bir kamusal alanda sergilenmistir.
• Kesfedilisi: 1546'da Roma'daki Caracalla Hamamlari'ndan cikarilmistir; dekorasyon olarak kurulmustu.
• Mevcut konumu: Napoli Ulusal Arkeoloji Muzesi, Italya.
• Edebi kaynak: Yaslı Plinius, Naturalis Historia 36.33--34'te eseri tanitir ve Trallesli heykeltraslara atfeder.

Heykelin dramatik kompozisyonu, dinamik hareketi ve duygusal yogunlugu, zirvesindeki Hellenistik Barok stilini ornekler.

Genc Atlet (Apoxyomenos Tipi)

Trallesli bir heykeltrasa atfedilen bir diger unlu eser, Genc Atlet, bir erkek figurun strigil ile derisinden yag ve tozu kazima eylemini betimler -- Yunan gymnasionlarinda yaygin bir egzersiz sonrasi ritueli. Heykel simdi Istanbul Arkeoloji Muzeleri'ndedir.

Sanatsal Miras

Tralles okulunun dramatik anlatim, dinamik pozlar ve duygusal ifade vurgusu, onu unlu Laokoon Grubu ve Samothrake'nin Kanatli Zafer Tanricasi'ni da iceren gec Hellenistik heykeltraslik gelenegine yerlestirmistir.

Menderes Vadisi Ticaret Agi

Tralles'in refahi, antik cagin en onemli ticaret koridorlarindan biri olan Menderes vadisi ticaret agi icindeki konumundan ayrilamazdi:

Dogu--Bati Guzergrahi

Buyuk Menderes nehir vadisi, Ege kiyisini (Miletos ve Efes uzerinden) Anadolu ic kesimleriyle (Laodikeia ve Apameia uzerinden) baglayan dogal bir yol olusturuyordu. Bu guzergtahta akan mallar sunlari iceriyordu:

• Ic kesim dokuma merkezlerinden tekstil
• Vadi uzum baglari ve zeytin koruklularindan sarap ve zeytinyagi
• Frigya ve Lidya madenlerinden degerli madenler
• Verimli vadi tabanindan tahil
• Dogu ticaret aglarindan gelen baharat ve luks mallar

Kuzey--Guney Guzergrahi

Tralles'ten guneye Tabae koridoru uzerinden Kaunos kiyisina ve Likya kentlerine dogru uzanan ikincil bir guzergtah, kereste, canli hayvan ve tarimsal urunleri yuksek ic kesimler ile deniz arasinda tasimistir.

Depremler ve Direnc

Tralles tarihi, kentin hem savunmasizligini hem de dikkat cekici direncini ortaya koyan tekrarlayan bir sismik yikim ve yeniden insaa oruntusuyle belirlenmistir:

• MO 26 depremi: Kenti agir hasara ugratmistir. Imparator Augustus kisisel olarak yeniden imar fonlari saglamis ve Roma Senatosu yeniden yapilanmayi denetlemek uzere Aischines'i komisyoncu olarak atamistir. Yeniden insaa edilen kent, Augustus'a minnettarlik olarak gecici olarak Kaisareia olarak yeniden adlandirilmistir.
• Roma ve Bizans donemlerinde birden fazla sonraki deprem yapilara hasar vermis; yapilar tekrar tekrar onarilmis ve yeniden insa edilmistir.
• Gymnasionun "Uc Gozler"inin yuzyillar boyunca sismik faaliyete ragmen ayakta kalmasi, Roma muhendisligi ve insaatinin kalitesine taniklik eder.

Roma Donemi Tralles'te Kulturel Yasam

Roma imparatorluk doneminde (MS 1.--3. yuzyil) Tralles canli bir kultur merkeziydi:

• Retorik egitimi: Gymnasion, Roma eyalet kulturunde son derece deger verilen retorik ve felsefe icin bir okul gorevini gormustur.
• Muzik gelenegi: Kentin erken muzik notasyonuyla iliskisi, muhtemelen tiyatro ve odeon tarafindan desteklenen uzun bir performans kulturu gelenegine isaret eder.
• Atletik yarismalar: Gymnasion yerel atletik yarismalar ve bolgesel festivaller icin egitim agirlamistir.
• Hamam kulturu: Gymnasion'a bitisik kapsamli hamam kompleksi, vatandaslarin is yuruttugu, sosyallestigi ve sagligi korumaya calistigi sosyal bir toplanma yeri olarak hizmet etmistir.
• Dini yasam: Cesitli Yunan ve Roma tanrilarina tapinaklar kenti suslermis, sonraki donemde Hiristiyan kiliseler bunlara eklenmistir.

Bu tesisleri birbirine baglayan mermer doseli sutunlu cadde, kentin sivil gururunu ve kulturel ihtirasini ifade eden bir torensel aks olusturmustur.

Temel Terimler Sozlugu