Soli

Soli-Pompeipolis, Turkiye'nin dogu Akdeniz kiyisindaki en onemli antik liman kentlerinden biridir. Bugunku Mersin'in Mezitli ilchesinde yer alan kent, yaklashik MO 700 yilinda Rodoslu koloniciler tarafindan kurulmus ve bin yili ashkin bir sure boyunca ticaret ve kultur merkezi olarak parlamishtir. MO 67'de korsanlar tarafindan tahrip edildikten sonra Romali komutan Pompeius Magnus tarafindan yeniden insha edilerek Pompeipolis ("Pompeius'un Sehri") adini almistir. Kentin simgesi olan sutunlu cadde -- imparator ve tanri bustleriyle sushlu Korint sutunlariyla 450 metre uzanan gorkemli aks -- bugunun en etkileyici Roma yol mimarisi orneklerinden biri olmaya devam etmektedir. Ayrica Ingilizce'deki "solecism" (dil bozuklughu) kelimesi, Soli halkinimn konushtughu kendine ozgui Rumnce lehcheden turemistir.

Ichindekiler

1. Soli-Pompeipolis Neden Onemli?
2. Cografya ve Konum
3. Tarihsel Zaman Chizelgesi
4. Bashlica Yapilar
5. Sutunlu Cadde Ayrintili Inceleme
6. Arkeolojik Chalishmallar
7. Ziyaretchi Bilgileri
8. Sikcha Sorulan Sorular
9. Kaynaklar ve Ileri Okuma

Soli-Pompeipolis Neden Onemli?

Bu antik kent birchok achidan ozel bir konumdadir:

• Bir kelimeye adini veren kent. Ingilizce'deki "solecism" (gramer hatasi veya gorgui kuraili ihlali) sozcughui, Yunanca soloikismos'tan gelir ve Soli halkinimn Atina standartlarina gore "yanlish" kabul edilen Rumncesini ifade eder. Bu etimolojik bagh, Soli'yi antik kentler arasinda eshsiz kilar.

• Aratos'un memileketi. Meshur Helenistik shair ve astronon Solili Aratos (y. MO 315-240) burada doghmus ve yildiz takimllarini anlatan Phainomena adli eserini yazmishtir. Bu eser antik dunyanin en chok okunan metinlerinden biri olmus, Cicero ve Germanicus tarafindan Latince'ye chevrilmish, hatta Havari Pavlus tarafindan Elchilerin Ishleri'nde (17:28) alintilanmishtir.

• Pompeius'un vitrin kenti. MO 67'de Akdeniz'i korsanlardan temizledikten sonra Pompeius, ele gechirilen korsanlari ve yerel multecileri Soli'ye yerleshtirerek kenti buyuk altyapi yatirimlariyla yeniden insha ettiirdi. Pompeipolis adi, Roma'nin doghu Kilikya'daki yeni duzenuini simgeliyordu.

• Doghu Akdeniz'in en buyuk antik limanlarindan biri. Bati dalga kiranui 160 metre, toplam liman uzunlughu 320 metre olan ve hidrolik beton (opus caementicium) teknolojisi kullanilan liman, ileri Roma muhendisliginin gostergesidir.

• Modern kent ichinde yasayan arkeolojik alan. Uchk antik kentlerin aksine Soli-Pompeipolis, Mersin'in kent dokusu ichinde yer almakta olup Turkiye'nin en erishilebilir antik alanlarindan biri ve devam eden bir achik hava muzesi projesidir.

Cografya ve Konum

Soli-Pompeipolis, Mezitli'nin Viranshehir mahalllesinde, dogrudan Akdeniz kiyisinda duz bir kiyii ovasinda yer alir. Kentin antik limani guneye achik denize bakarken, sutunlu cadde kuzey-gunney ekseninde karaya dogru uzaniyordu.

Modern Mersin (nufusu 1,8 milyonun uzerinde) antik kentin buyuk bolumunun uzerine ve chevresine buyumus durumdadir; bu nedenle kazilar hassas bir kent arkeolojisi sureci olarak ilerlemektedir.

Kilikya kiyii ovasi (Chukurova), Turkiye'nin en verimli tarim bolgelerinden biridir ve antik donemde deniz ticaretiyle baghili yoghun bir kentler aghi barindiriyordu. Soli'nin konumu, hem kiyii ticaret yollari hem de Toros Daghlari'na ulashimn saghilayan nehir vadileri uzerinde kontrol iimkani veriyordu.

Tarihsel Zaman Chizelgesi

Kurulusih ve Arkaik Donem (y. MO 700-500)

Rodos Adasi'ndan (bazi kaynaklara gore Lindos'tan) gelen Rum yerlesimciler, yaklashik MO 700 yilinda Soli'yi kurdu. Koloni, doghial limanin ve verimli Kilikya ovasinin avantajiyla hizla buyuk bir limana donushtu. MO 6. yuzyilda Soli, kendi gumuish sikkelerini basabilecek kadar zenginleshti; sikkelerde uzum salkimlari, Athena ve Amazon savaschchi figuleri gorluyordu.

Pers Donemi (y. MO 500-333)

Akhaimenid Pers yonetimi altinda Soli, Kilikya'da bir alt-eyalet merkezi haline geldi. Kent, ozerkligini buyuk olchude koruyarak sikke basimina ve deniz ticaretine devam etti. Yunan-Pers Savaslari sirasinda Soli, Pers donanmasina gemiler katkida bulundu. Buyuk Iskender MO 333'te Kilikya'dan gecherken, Pers destegi nedeniyle Soli'ye aghir bir para cezasi uyguladim.

Helenistik Donem (MO 333-67)

Iskender'den sonra Soli sirasiyla Seleukos Imparatorlughu ve Ptolemaios Kralligi arasinda el deghistirdi. Bu donem, Solili Aratos'un (y. MO 315-240) yashadighim ve unlui Phainomena'yi yazdighim donemdir. Stoa okulunun uchuncu bashi olan filozof Khrysippos (y. MO 279-206) da Solilidir. MO 1. yuzyilda dogu Akdeniz'deki yaygmin korsanlik kenti tahrip etti ve Soli viranelere donushtu.

Roma Yeniden Kurulushu: Pompeipolis (MO 67 ve sonrasi)

MO 67'de Romali komutan Gnaeus Pompeius Magnus (Buyuk Pompeius), Akdeniz'den korsanlighi silmek ichin olaghanustutu yetkiler aldi. Hizli bir seferden sonra ele gechirilen korsanlari ve yerinden edilmish nufuslari Soli dahil birchok Kilikya kentine yerleshtirdi. Kent kapsamli bir shekilde yeniden insha edildi ve Pompeipolis adini aldi. Yeni kamusal yapilar, liman ve simgesel sutunlu cadde bu donemde insha edilmeye bashlandi.

Imparatorluk Donemi Refahim (MS 1.-3. yuzyil)

Roma Imparatorlughu altinda Pompeipolis, buyuk bir ticaret limani olarak parladi. Imparator Hadrianus, MS 130 yilinda kenti ziyaret etti ve liman inshasina mali destek saghladi. Sutunlu cadde, imparator ve tanri bustleri tashiyan sutunlarla sushlemdi. Kent, mimari doruguna MS 2. ve 3. yuzyillarda ulashti.

Gech Antik Chagh ve Gerileme (MS 4.-7. yuzyil)

Pompeipolis, onemli bir erken Hristiyan merkezi ve piskoposlik merkezi haline geldi. Ancak tekrarlayan depremler ve limanin kumlanmasi kentin onemini yavassh yavassh azaltti. MS 7. yuzyildaki Arap akinlari sirasinda kent buyuk olchude terk edilmish durumdaydi.

Bashlica Yapilar

Sutunlu Cadde

Soli-Pompeipolis'in tanimlayici aniti, limandan kent merkezine dogru 450 metre uzanan gorkemli sutunlu caddedir. Cadde 14,5 metre genishliginde olup balangiichta tahminen 200 Korint sutununuyla chervrelenmishti. Son kazilarda 47 sutun yeniden dikilmishtir. Sutun bashliklari ve konsollari, Roma imparatorlari (ornegin Balbinus) ile Asklepios, Hygieia, Zeus, Nemesis, Demeter ve Dionysos gibi tanrilarin oyma bustlerini tashimaktadir.

Antik Liman

Soli-Pompeipolis limani, doghu Akdeniz'in en buyuklerinden biriydi:

• Bati dalga kiranui: 160 metre uzunlughunda
• Toplam liman uzunlughu: 320 metre
• Dalga kiranlar arasi girish genishligi: 180 metre
• Yapim malzemesi: Hidrolik beton (opus caementicium)

Sualti arkeolojik arasshtirmalari limanin yapisini ayrintili olarak ortaya koymushtir. Imparator Hadrianus'un MS 130'daki ziyareti sirasinda buyuk liman iyileshtirmelerini finanse ettighi bilinmektedir.

Konut Bolgesi ve Mozaikler

Kazilar, geometrik desenler ve mitolojik sahneler ichecren mozaik doshemelere sahip bir konut bolgesi ortaya chikarmishtir. Bu mozaikler agirlikli olarak MS 2.-4. yuzyillara tarihlenmekte ve Pompeipolis kent sechikinlerinin zenginligini gostermektedir.

Nekropol

Antik kentin dishinda Helenistik donemden Bizans doonemine kadar uzanan kayaya oyma mezarlar, lahitler ve defin odalarini icheren onemli bir nekropol teshihis edilmishtir.

Kent Surlari

Kent surllarinin kalintilari cheshitli noktalarda izlenmish olmakla birlikte modern kent gelishimi nedeniyle buyuk bolumu tahrip olmustur. Surlar agirlikli olarak Helenistik ve Roma donemlerine tarihlenmektedir.

Hamam Yapilari

Sutunlu cadde yakininda en az bir Roma hamam kompleksinin parchailari teshihis edilmish olup hypocaust doshemeleri ve mermer kaplamalar tipik ozellikler arasindadir.

Sutunlu Cadde Ayrintili Inceleme

Sutunlu cadde, alanin en goruinur ve etkileyici unsuuru olarak ozel ilgiyi hak eder:

• Yonelim: Kuzey-gunney, limani kent ichiine baglar
• Toplam uzunluk: 450 metre
• Genishlik: 14,5 metre (kaldirimlar ve revaklar dahil)
• Orijinal sutun sayisi: Tahminen 200
• Korunan/yeniden dikilen sutunlar: 47
• Sutun duzeni: Korint, zengin oyma bashliklarla
• Benzersiz ozellik: Oyma portre bustleri tashiyan konsol chikintilari

Konsollardaki bustler, hem imparatorluk portreleri (tarihleme kaniti saghilar) hem de tanri figuleri (kentin dini yashamini ortaya koyar) icherdigi ichin son derece degherlidir. Tanimlanan bashlica figulrer:

Bu cadde boyunca yururken ziyaretciler, bir zamanlar revaklari dolduran canli ticari yashamim hayal edebilir: Akdeniz'in dort bir yanindan mal satan tuchcarlar, limandaki gemilerden inen yolcular ve dini bayramlar ichin toplanan vatandashlar.

Arkeolojik Chalishmallar

Ilk Keshifler (1960'lar-1980'ler)

Mersin Muze Mudurlughu tarafindan baslatilan kurtarma kazilari, modern kentleshmenin alani tehdit etmesi uzerine ozellikle sutunlu caddeyi belgelemeye yogunlashti.

Sistematik Kazilar (1999-gunumuze)

Ilk sistematik bilimsel kazilar 1999 yilinda, Dokuz Eylul Universitesi'nden Prof. Dr. Remzi Yagici liderliginde, Kultur ve Turizm Bakanligi ishbirlighiyle bashladi. Bashlica basharimlar:

• Sutunlu caddenin 47 sutununun ortaya chikarilmasi ve yeniden dikilmesi
• Bust tashiyan konsollarin ayrintili olarak belgelenmesi
• Mozaik doshmeli konut bolgesinin kazilmasi
• Limanin sualti arashtirismalariyla haritanin chikarilmasi

Liman Kazilari

Liman uzerine yapilan sualti arkeolojik arasshtirmalari, International Journal of Nautical Archaeology'de yayimllanmish olup hidrolik beton kullanimini ve Roma liman muhendisliginin devasa olchegini ortaya koymustur.

Arkeopark Projesi

Soli-Pompeipolis'i bir achik hava muzesi veya arkeopark haline getirmeyi amachiayan devam eden bir girishim bulunmaktadir. Prof. Yagici: "Amacimiz kazdigimiz alanlar arrasinda baghilanti kurmak ve burasini bir arkeoparka donushtüurmektir" demistir.

Aratos'un Mezarinin Aranmasi

Son yillarda arkeoologlar, unlui shair ve astronom Aratos'un mezarini nekropol alaninda aktif olarak arashmaktadir. Mezar henuz kesin olarak tanimlanmamish olmakla birlikte, arasshtirma onemli yeni bulgular ortaya chikarmishtir.

Ziyaretchi Bilgileri

Ulashim

• Mersin ichinden: Soli-Pompeipolis, Mezitli ilchesinin Viranshehir mahallesinde olup merkez Mersin'den shehir otobusu, taksi veya ozel arachla kolayca ulashilabilir (yaklashik 10 km bati).
• Adana'dan: O-51 otoyolunu batiya takip edin (yaklashik 70 km, 1 saat).
• Antalya'dan: Kiyii D-400 karayolunu doguya izleyin (yaklashik 550 km, 7 saat) veya Adana'ya uchup surun.

Alanda

• Girish: Arkeolojik bolgenin belirli sinirlari vardir. Guncel erishim koshtullari ve girish ucretleri ichin yerelden bilgi alin.
• Arazi: Buyuk olchude duz ve yurumesi kolay; her kondisyon seviyesine uygundur.
• Sure: Sutunlu cadde, liman alani ve achik kazi bolgelerini kapsayan eksiksiz bir gezi ichin 1,5-3 saat ayirin.

En Uygun Ziyaret Zamani

• Ilkbahar (Mart-Mayis) ve Sonbahar (Ekim-Kasim) konforlu hava kosullari sunar.
• Yaz kiyida sicak ve nemlidir; sabah ziyaretleri onerilir.
• Kish Mersin'de ilimli geccher ve yil boyunca ziyaret edilebilir.

Birlesik Geziler

• Mersin Muzesi: Soli-Pompeipolis'ten sikkeler, choomlekler ve heykel parchailari sergiler.
• Tarsus (30 km doghu): Aziz Pavlus'un dogum yeri, kendi zengin arkeolojik mirasina sahip.
• Kizkalesi (Korykos) (60 km guneybati): Etkileyici deniz kalesi ve antik kent.
• Uzunchburuch (Diokaisareia) (80 km bati): Daghlardaki Helenistik tapinak ve Roma sutunlu caddesi.

Ipuchlari

• Alan modern kent ichinde yer aldighindan yakinlarda restoranlar, kafeler ve dukkanlar vardir.
• Oghleden sonra gech saatlerde sutunlarin uzun golge dushurdughu zamanlarda fotograf ichin idealdir.
• Ziyaretinizi Mersin sahil yuruyush yoluyla birlestirebilirsiniz.
• Sutun konsollarindaki oyma bustlere dikkat edin -- alanin en ayirt edici ozelligidir.

Sikcha Sorulan Sorular

Soli ile "solecism" kelimesi arasindaki ilishki nedir?

Solecism (gramer hatasi veya sosyal gaf anlaminda) sozcughui, Yunanca soloikismos'tan turemishtir ve Soli halkinimn Rumce konushma bicimini ifade eder. Lehcheleri, Rhodos Rumcesini yerel Kilikya dil etkileishimleriyle harmanlladigi ichin Atina standartlarina gore "yanlish" kabul ediliyordu. Terim 2.000 yili ashkin suredir kullanilmaya devam ederek Soli'nin kulturel ozgounlugune tanimklik etmektedir.

Solili Aratos kimdir?

Aratos (y. MO 315-240), Soli'de doghmush Helenistik donem shairi ve astronomudur. Baslica eseri Phainomena, yildiz takimllarini ve hava belirtilerini anlatan bir oghretici shiirdir. Antik dunyanin en chok okunan metinlerinden biri olmus, Cicero ve Germanicus tarafindan Latince'ye chevrilmish ve Havari Pavlus tarafindan Elchilerin Ishleri'nde (17:28) alintilanmishtir.

Sutunlu caddeden kach sutun hala ayakta?

Son kazilarda tahminen 200 orijinal sutundan 47'si yeniden dikilmishtir. Kazi ve restorasyon chalishmalari caddenin daha fazlasini ortaya chikarma hedefiyle devam etmektedir.

Antik limani gorebilir miyim?

Liman alani kismen gorulebilir durumdadir ve sualti arkeolojik arasshtirmalari yapisini belgelemishtir. Bazi liman ozellikleri kiyidan gozlemlenebilir, ancak en ayrintili kalintillar su altindadir.

Soli-Pompeipolis muzeye donushtuuruluyor mu?

Evet. Alani cheshitli kazilmish bolgeleri birbirine baghilayan, ziyaretchi tesisleri, bilgilendirme tabelaları ve yuruyush rotalari saghilayan butunleshik bir achik hava muzesine (arkeoparka) donushtuurme projesi aktif olarak devam etmektedir.

Soli, Turkiye'deki digher sutunlu caddelerle nasil karshilashtirilir?

Turkiye'de bircchok unlui sutunlu cadde vardir (Efes, Perge, Side, Apamea). Soli-Pompeipolis, sutun konsollarindaki oyma portre bustleriyle Roma dunyasinda nadir gorulen bir ozellik tashir. Limana dogrudan baghilantisi da benzersiz bir gorsel aks olushturur.

Mimari Olculer ve Muhendislik Verileri

Soli-Pompeipolis'in anitsal yapilari, Roma donemi Kilikya'sinin en kapsamli kentsel planlamasini yansitmaktadir.

Sutunlu cadde, yalnizca bir ulasim aksii degil, ayni zamanda bir imparatorluk temsil alaniydi. Sutun konsollarindaki oyma bustler, cadde boyunca yururken bir imparator ve tanrilar galerisi olusturuyordu. Kazilar sirasinda bulunan 70 sutun basliginden 33'u hala sutunlarinin uzerinde bulunmaktadir.

Roma hidrolik betonu (opus caementicium), volkanik kul (pozzolana), kirec ve deniz suyu karistirilerek uretilmis olup su altinda donup sertlesebilen olaganustu bir malzemedir. Modern arastirmalar, bu betonun deniz suyuna batik kaldiginda mineral kristaller buyudukce zamanla guclenmesini ortaya koymustur -- modern Portland cimentosunun aksine.

Sikke Kanitlari ve Numismatik Kronoloji

Soli, MO 6. yuzyildan itibaren sikke basan en erken Kilikya kentlerinden biridir. Numismatik kaydi, kentin bin yili askin ekonomik ve kulturel tarihini belgeleyen essiz bir kronoloji sunar.

Sikke Ikonografisinin Analizi

Soli sikkelerindeki gorsel program, kentin kulturel katmanlarini yansitmaktadir:

• Amazon motifi: Soli'yi efsanevi savasci kadinlara baglayan bir kurulus mitine isaret edebilir. Amazon figuru, MO 5. yuzyil baskilarinda baskin temalardan biridir.
• Uzum salkimi: Kentin butun sikke serisinde tutarli olarak gorulen uzum motifi, bagciligin Kilikya kiyisal ekonomisindeki merkezi rolunu belgeler.
• Athena: Kentin koruyucu tanricasi olarak Athena, migferli portreleriyle sikkelerde sik yer almistir. Grifonlu migfer detayi, Soli'ye ozgu bir ikonografik tercih olarak dikkat cekmektedir.
• Gunes Tanrisi (Helios/Sol): Bazi sikkelerde isinli tac takan Gunes Tanrisi bashi yer alir; bu durum kentin adiyla (Sol/Helios) olan dilbilimsel baglantiya numismatik kanit saglar.

Soli sikkeleri, British Museum, Amerikan Numismatik Dernegi ve Istanbul Arkeoloji Muzeleri dahil dunyanin buyuk numismatik koleksiyonlarinda temsil edilmektedir. MO 333-323 yillari arasinda Kilikya satrapi Balakros tarafindan bastirilan staterler, Buyuk Iskender'in bolgeyi fetih doneminin nadir numismatik kanitlaridir.

Liman Arkeolojisi ve Sualti Bulgulari

Soli-Pompeipolis limani, Roma doneminde dogu Akdeniz'in en islek ticaret merkezlerinden biriydi. Sualti arkeolojik arastirmalari, limanin yapisini ve isleyisini ayrintili olarak ortaya koymustur:

• Dalga kirani yapim teknigi: Buyuk tash bloklarin Roma hidrolik betonu (opus caementicium) ile birlestirilmesi. Beton, pozzolana (volkanik kul), kirec ve deniz suyunun karistirilmasiyla elde edilmistir.
• Liman kronolojisi: MO 67'deki Pompeius yeniden kurulusundan sonra insaat baslamis, Imparator Hadrianus'un MS 130 ziyaretinde buyuk iyilestirmeler finanse edilmistir.
• Ticari kanitlar: Kazilarda ele gecen Roma ingotlari (metal kaliplari), limanin hammadde ticaretindeki rolunu belgelemektedir.
• Bilimsel yayinlar: Liman bulgulari International Journal of Nautical Archaeology'de yayimlanmis olup Roma liman muhendisliginin devasa olcegini ortaya koymaktadir.

Liman, MO 1. yuzyil ile MS 1. yuzyil arasinda en yogun ticari faaliyetini yasamis; Helenistik ve Roma donemi seramikleri, cam esyalar ve metal buluntular bu canli deniz ticaretinin maddi kanitlaridir.

Kaynaklar ve Ileri Okuma

• Vikipedi: Soli, Kilikya
• Wikipedia: Soli, Cilicia
• Turkish Archaeological News: Soli (Pompeiopolis)
• Hurriyet Daily News: Soli Pompeiopolis Kazilari
• Anadolu Ajansi: Soli-Pompeipolis Arkeopark Projesi
• Daily Sabah: Soli Pompeipolis Achik Hava Muzesi
• GoTurkiye: 1.800 Yillik Liman Kazilari
• Essiz Mersin: Soli Pompeipolis Antik Kenti

Soli'nin Unlui Sakinleri

Soli, antik dusunce dunyasinda buyuk onem tashiyan birchok figur yetistirdi:

Solili Aratos (y. MO 315-240)

Soli'nin en unlui yerlisi olan Aratos, yildiz takimllarini ve hava belirtilerini anlatan yaklashik 1.150 satirlik oghretici shir Phainomena'yi yazdi. Shir, Knidoslu Eudoksos'un astronomik chalishmalarina dayaniyordu ve muazzam bir populerlik kazandi. Cicero (genchlik doneminde), Germanicus Caesar ve gech Roma shairi Avienus tarafindan Latince'ye chevrildi. Havari Pavlus, Atina'daki konushmasinda Aratos'u alintiladi: "Chunku biz de O'nun soyundaniz" (Elchilerin Ishleri 17:28).

Solili Khrysippos (y. MO 279-206)

Khrysippos, Kleanthes'in ardindan Stoa felsefe okulunun uchuncu bashi oldu. Soli'de doghmush, Atina'ya tashimmish ve antik chaghin en uretken yazarlarindan biri olmushtuur; 700'den fazla eser kaleme aldighi rivayet edilir (hichbiri tam olarak gunumuze ulashmamishtir). Stoa mantighi ve fiziighini sistematize etmish ve o kadar onemli kabul edilmishtir ki antik dusunurler "Khrysippos olmasaydi, Stoa da olmazdi" demishtir.

Solili Filemon (y. MO 362-262)

Komedi shairi Filemon, Soli'de doghmush (daha sonra Atina vatandashi olmush) ve Yeni Komedi'nin onde gelen isimlerinden biri olarak Menandros ile yarshmishtir. Oyunlari daha sonra Romali oyun yazari Plautus tarafindan uyarlanmishtir.

Soli ve Kilikya Korsanligi

Soli'nin MO 1. yuzyilda korsanlar tarafindan tahribi, chok daha genis bir krizin parchasiydi:

• Arka plan: MO 1. yuzyil bashllarinda korsanlik, doghu Akdeniz'de salgiin boyutlarina ulashmishtir. Engebeli Kilikya kiyiisindan (Kilikya Trakheia) operasyon yapan korsan filolari ticareti aksatmish, kiyii kentlerini yaghmallamish ve Roma'nin hayati tahil tedarikini bile engellemishti.

• Soli uzerindeki etki: Zengin ama savunmasiz bir kiyii kenti olan Soli, bashilica hedeflerden biriydi. Korsanlar kenti saldirip yaghmaladi, halki kole olarak goturdu ve altyapisinin buyuk bolumunu tahrip etti.

• Pompeius'un seferi: MO 67'de Lex Gabinia, Pompeius'a korsanligi bashtirmak ichin tum Akdeniz uzerinde emsal goorulmemish bir komutanlik verdi. Pompeius denizi on uch bolgeye ayirdi ve korsanlari batidan doghuya sistematik olarak temizledi. Sefer yalnizca uch ayda tamamlandi -- Roma tarihinin en verimli askeri operasyonlarindan biri.

• Yeniden iskain: Ele gechirilen korsanlari idam etmek yerine Pompeius, onlari nufusu azalmish ich bolgelere ve Soli gibi bosalmish kentlere yeniden yerleshtirme politikasi izledi. Bu insanchi yaklanshim donemi ichin yenilikchi kabul edilmish ve korsanlik krizini etkin bir shekilde sona erdirmistir.

Gunes Tanrisi Baglantisi

"Soli" adi, Yunanca gunes anlamindaki kelimeyle (helios/sol) dilbilimsel olarak ilishkilidir ve gunes imageleri kentin ikonografisinde one chikar:

• Sikke kaniti: Birchok Soli sikkesinde ishiinli tach takan Gunes Tanrisi (Helios/Sol) bashi gorlur
• Kulturel onem: Gunes ilishkilendirmesi, belki de Yunan kolonizasyonundan once var olan bir gunes tanrisi kultunu yansitabilir
• Ad tartishmasi: Bilim insanlari kentin gunes ichin mi adlandirildigini yoksa baghilantinin tesadufi mi oldughunu tartishmaktadir. Rodoslu koloniciler, Kolossos'u -- dev Gunes Tanrisi Helios heykeli -- ile unlui bir adadan gelmishtir

Liman Muhendisligi: Roma Hidrolik Betonu

Soli-Pompeipolis limani, Romalilarin en dikkat chekici muhendislik yeniliklerinden birini sergiler -- hidrolik beton (opus caementicium):

• Bilesim: Roma hidrolik betonu, volkanik kul (pozzolana), kirecch ve deniz suyu karistirilarak yapiliyordu ve su altinda donup sertleshebilen bir malzeme olushturuyordu
• Dayaniklilik: Modern arasshtirmalar, Roma hidrolik betonunun deniz suyuna batik kaldiginda mineral kristaller buyudukche zamanla guchlendigini gostermishtir
• Soli'deki uygulama: Liman dalga kiranlari bu teknolojiyle insha edilmish, Romalilarin achik deniz koshullarinda devasa su alti temeller yapmasina olanak tanmishtir
• Bilimsel onem: Soli-Pompeipolis limani, antik beton teknolojisini ve potansiyel modern uygulamalarini inceleyen arasshtirmacilar ichin onemli bir vaka chalishmasidir

Temel Terimler Sozlughu

• Sutunlu cadde (cardo): Sutunlarla chevrelenmish anitsal cadde, genellikle Roma kentinin bashilica kuzey-gunney aksii
• Korint duzeni: Akanthus yapraklariyla suslenmish bashiliklariyla Yunan mimari duzenlerinin en suslusi
• Hidrolik beton: Volkanik kul ile yapilan, su altinda donebilen Roma yapi malzemesi
• Nekropol: Mezarlik, kelime anlamiyla "olulerin kenti"
• Arkeopark: Arkeolojik alani muze altyapisi ve ziyaretchi tesisleriyle birleshtiren modern kavram
• Konsol: Bust veya dekoratif unsuru destekleyen, sutundan chikintili braket
• Terminus post quem: "Mumkun olan en erken tarih" anlaminda tarihleme terimi
• Solecism: Soli sakinlerinin konushma kaliiplarindan tureyeen gramer hatasi veya gorgui ihlali
• Dalga kiran: Limani dalga ve akintilardan koruyan yapi
• Pozzolana: Roma hidrolik betonunda temel bileshen olarak kullanilan volkanik kul

Soli-Pompeipolis Sikkeleri

Soli, MO 6. yuzyil gibi erken bir donemden itibaren sikke basmistir ve numismatik kaydi Kilikya'nin en uzunlarindan biridir:

• Arkaik donem: Uzum, Athena ve Amazon figurleri tasiyan gumus stater ve oboller
• Klasik donem: Pers egemenligi altinda, genellikle yerel tanrilari betimleyen baskilar
• Helenistik donem: Seleukos ve Ptolemaios etkisini yansitan bronz ve gumus baskilar
• Roma kolonyal donemi: Imparator portreleri ve Latince yazitlar tasiyan bronz baskilar; kentin Pompeipolis olarak yeni kimligini isaret eder

Erken sikkelerdeki uzum motifi, Kilikya kiyisal ekonomisinde bagciligin onemini yansitir. Amazon figuru, Soli'yi efsanevi savaisci kadinlara baglayan bir kurulus mitiyle iliskilendirebilir.

Soli sikkeleri, British Museum, Amerikan Numismatik Dernegi ve Istanbul Arkeoloji Muzeleri dahil dunyanin buyuk numismatik koleksiyonlarinda yer almaktadir.

Zaman Cizelgesi Ozeti