Pessinus – Ballıhisar, Eskişehir
Bir zamanlar Frig ana tanrıça kültünün canlı kalbi olan antik Pessinus kenti, yerli Anadolu, Yunan ve Roma dünyaları arasında çok önemli bir bağlantı olarak durmaktadır. Eskişehir yakınlarındaki modern Ballıhisar köyünde yer alan Pessinus, tanrıça Kybele'ye (veya Matar) adanmış en önemli kutsal alandı ve etkisi Roma'ya kadar hissediliyordu.
Kybele Kültü: Kutsal Bir Taş ve Rahip Krallar
Geleneğe göre Pessinus, efsanevi Kral Midas tarafından MÖ 8. yüzyılda Kybele'ye tapınmanın ana merkezi olarak kurulmuştur. Kültün en kutsal nesnesi, gökten düştüğüne inanılan ve tanrıçanın kendisini temsil eden siyah bir göktaşıydı. Kutsal alan, hem dini hem de siyasi güce sahip olan Galloi olarak bilinen hadım başrahipler tarafından yönetiliyordu.
Pessinus'un ünü, İkinci Pön Savaşı sırasında MÖ 205'te zirveye ulaştı. Bir kehanetin ardından Romalılar, kutsal taşı Roma'ya getirmek için üst düzey bir heyet gönderdiler. Roma'da Magna Mater ("Büyük Ana") olarak bilinen Kybele'nin gelişi, büyük bir dini olaydı ve kültü, Roma devlet dininin resmi bir parçası haline gelerek Pessinus'un kalıcı ününü sağladı.
Kült Merkezinden Roma Şehrine
Roma İmparatorluğu altında, özellikle İmparator Augustus döneminde, Pessinus bir tapınak-devletinden büyük bir Greko-Romen şehrine dönüştürüldü. Bölgenin idari başkenti oldu ve imparatorluk kültünü antik Anadolu gelenekleriyle harmanlayan anıtsal bir mimari ile donatıldı.
Arkeolojik Önemli Noktalar
Uzun yıllar Gent Üniversitesi tarafından yürütülen kazılar, şehrin katmanlı tarihini ortaya çıkarmıştır:
- Tapınak ve İmparatorluk Kültü: En belirgin yapı, İmparator Tiberius döneminden kalma muhteşem bir mermer tapınaktır. Bir zamanlar Kybele'nin kutsal alanı olduğu düşünülse de, şimdi bir Sebasteion, yani Roma imparatorlarına tapınmaya adanmış bir tapınak olarak tanımlanmaktadır. Bu, şehrin Roma imparatorluk sistemine entegrasyonunu vurgulamaktadır.
- Kanal Sistemi: Augustus dönemine tarihlenen etkileyici, yedi basamaklı bir mermer kanal sistemi, Gallos nehrini şehrin kalbinden geçiriyordu. Bu mühendislik harikası, hem işlevsel hem de anıtsal olup büyük bir sivil alan yaratıyordu.
- Tiyatro ve Kamusal Meydanlar: Şehir, 8.000 seyirci kapasiteli büyük bir tiyatroya, sütunlu bir caddeye ve ticari ve sosyal merkez olarak hizmet veren büyük bir kamusal meydana (quadriporticus) sahipti.
- Nekropol: Şehri çevreleyen mezarlık alanları, yüzyıllar boyunca Pessinus sakinlerinin yaşamlarına dair fikir veren çeşitli mezarlar ve cenaze anıtları içermektedir.
Pessinus, güçlü bir antik Anadolu dini merkezinin Roma İmparatorluğu tarafından nasıl özümsendiğine ve dönüştürüldüğüne dair eşsiz bir bakış açısı sunarak, antik bir ana tanrıça kültü ile Roma imparatorlarının kültlerinin yan yana var olduğu bir şehir yaratmıştır.
Kaynaklar:
- Wikipedia – https://en.wikipedia.org/wiki/Pessinus
- Livius.org – https://www.livius.org/articles/place/pessinus/
- Turkish Archaeological News – https://turkisharchaeonews.net/site/pessinus
- Gent Üniversitesi – https://www.pessinus.ugent.be/