Bathonea

Bathonea, Istanbul'un Avcilar ilcesinde, Kucukcekmece Golu'nun kuzeybati kiyisinda yer alan antik bir liman yerlesimidir. 2007 yilindaki kuraklik sonucu gol seviyesinin dusmesiyle yeniden kesfedilen bu arkeolojik alan, Tunc Cagi'ndan (yaklasik MO 2000) Bizans donemine (MS 11. yuzyil) kadar yaklasik 4.000 yillik kesintisiz bir yerlesim tarihine sahiptir. Kocaeli Universitesi'nden Prof. Dr. Sengul Aydingun yonetiminde 2009'dan bu yana surdurulen kazilarda iki antik liman, bir deniz feneri, mozaikli saray kompleksi, 7.000 metrekup kapasiteli Konstantinos donemi sarnici, sarap ve zeytinyagi atolyeleri ile Viking donemi ticaret eserleri gun isigina cikarilmistir. Bathonea, Istanbul'un surmekte olan en onemli arkeolojik projelerinden biridir.

1. Bathonea Neden Onemlidir
2. Cografya ve Konum
3. Tarihsel Kronoloji
4. Baslica Yapilar ve Kesifler
5. Arkeolojik Calismalar
6. Ziyaretci Bilgileri
7. Sikca Sorulan Sorular
8. Kaynakca ve Ileri Okuma

Bathonea Neden Onemlidir

1. Konstantinopolis'in dis limani. Bathonea, MS 4. yuzyildan itibaren imparatorluk baskentine yonelen gemiler icin guvenli bir demir atma ve ikmal noktasi islevi gormustur. Ege'den Bogazici'ne gecis yapan gemiler, Halic'e son yaklasma oncesinde burada barinabiliyordu. Bu ozelligi, Bizans Imparatorlugu'nun deniz lojistik aginda kritik bir halka haline getirmistir.

2. Olaganustu zaman derinligi. Tunc Cagi'ndan 11. yuzyila kadar uzanan kulturel katmanlar, farkli medeniyetlerin birbirini izledigi kesintisiz bir yerlesim hikayesi sunmaktadir. 2014 yilinda bulunan ve yaklasik MO 1800'e -- Erken Hitit veya Hurri donemine -- tarihlenen iki figurin ve kalay kalintilari, alanin bilinen tarihini daha da geriye tasimistir.

3. Essiz deniz feneri kesfesi. Gol sularinin altinda bulunan antik fener, Turkiye'de Patara'dan sonra tanimlanan ikinci antik deniz feneridir. Gemileri Marmara Denizi'nden golun korunakli sularina yonlendirmek icin insa edilmistir.

4. Viking baglantilari. Varank (Viking) ticaret aglarina ait buluntular, Bathonea'nin Kuzey Avrupa ticaret yollariyla baglantisinini kanitlamaktadir. Iskandinavyali tuccarlar Dogu Avrupa'daki nehir guzergahlari uzerinden Konstantinopolis'e ulasiyordu ve Bathonea bu yolculukta dogal bir mola noktasiydi.

5. Sarapcilik mirasi. Bathonea'da bulunan sarap uretim tesisi, Trakya'nin bilinen en eski baghane yapisi olarak tanimlanmistir. Mermer havuz, uzum ezme alani, suzme cukurlari ve amphora parcalarini iceren tesis, bolgenin tarim tarihini yeniden yazmaktadir.

6. Dev imparatorluk sarnici. Buyuk Konstantinos'a atfedilen acik sarnic, yaklasik 7.000 metrekup kapasiteye sahiptir. Bu devasa yapi, hem liman toplulugunun hem de imparatorluk ikmal aginin su ihtiyacini karsilamak icin tasarlanmis gec Roma donemi hidrolik muhendisliginin anitsal bir ornegidir.

Cografya ve Konum

Bathonea, Kucukcekmece Golu'nun kuzeybatisinda uzanan Firuzkoy Yarimadasi uzerinde konumlanmistir. Gol, dar bir kanal araciligiyla Marmara Denizi'ne baglanan sig bir kiyi lagunundir. Bu dogal yapi, Ege'den Marmara'ya ve Bogazici'ne yonelen deniz trafigi icin ideal bir korunakli demirlenme alani olusturmustur.

Cevresindeki arazi hafif dalgali bir topografyaya sahiptir ve yukseltiler 50 metreyi nadiren asar. Golu besleyen kucuk derelerin sagladigi tatli su kaynaklari ve verimli aluvyal topraklar, antik caglardan Bizans yuzyillarina kadar tarim faaliyetlerini -- ozellikle zeytin yetistiriciligi ve bagciligi -- desteklemistir. Alanda kesfedilen uzum ezme tesisleri, yarimadanin mikro ikliminiin bagsciliga ne denli uygun oldugunu dogrulamaktadir.

Bugune geldigimizde alan, Istanbul'un hizla genisleyen bati yakasi yerlesimlerinin ortasinda kalmaktadir. Kentsellesme baskisi altindaki Kucukcekmece Golu, arkeolojik calismayi hem bir kazi projesi hem de kulturel kurtarma operasyonu haline getirmistir. Alani tanimlayan Istanbul Tarih Oncesi Arkeolojik Yuzey Arastirmasi Projesi, kismen yapilasman tehdidi altindaki kayit disi mirasi belgeleme ihtiyacindan dogmustur.

Koordinatlar: Yaklasik 41.00 K, 28.76 D

Yukseklik: Gol yuzeyinden yaklasik 5--15 metre yukarda, deniz seviyesine yakin.

Iklim: Akdeniz etkili karasal; sicak ve kurak yazlar, serin ve yagisli kislar. Gol, yerel sicakliklar uzerinde ilimlaistirici bir mikro etki yaratmaktadir. Arkeolojik calismalar icin en uygun donemler ilkbahar ve sonbahardir.

Jeolojik baglam: Kucukcekmece havzasi, Kuzey Anadolu Fayi'nin bati uzantisi boyunca sismik olarak aktif bir bolgede yer almaktadir. 6. ve 11. yuzyillardaki depremler Bathonea'da buyuk yikima yol acmistir; ayni tektonik yapi, kiyi cizgisi ve gol morfolojisini de binlerce yil boyunca sekillendirmistir.

Tarihsel Kronoloji

Tunc Cagi (yaklasik MO 2000 -- 1200)

Bathonea'daki en erken yerlesim izleri Tunc Cagi'na tarihlendirilmektedir. Seramik parcalari ve yerlesim kalintilari, gol kiyisinin balikcilik, kucuk olcekli tarim ve kiyi ticaret yollarina dayanan topluluklari cekmis oldugunu gostermektedir. 2014 yilinda bulunan ve yaklasik MO 1800'e tarihlenen iki figurin ile kalay kalintilari -- Erken Hitit veya Hurri donemi -- alandan ele gecirilen en eski nesneler arasindadir ve bu erken tarihte bile uzak mesafeli ticaret baglantilarinin varligina isaret etmektedir.

Demir Cagi ve Arkaik Donem (yaklasik MO 1200 -- 480)

Bu gecis donemi icin kanitlar parcali olmakla birlikte mevcuttur. Kucukcekmece havzasi, batida Trak kabilelerinin ve Marmara ile Bogazici kiyilarindaki Yunan kolonizasyon faaliyetlerinin etki alaninda kalmistir. Byzantion'un kurulusu (yaklasik MO 657) gol girisinden gecen trafigi artirmis olmalidir ve yerlesim, Marmara'nin zorlu akintilari arasinda seyreden gemiciler icin bir ikmal veya siginak noktasi gorevini uslenmis olabilir.

Klasik ve Helenistik Donemler (MO 480 -- 30)

Liman altyapisinin arkeolojik kayitlarda belirmesi bu doneme denk gelmektedir. Kazi ekibi tarafindan "Buyuk" ve "Kucuk" olarak adlandirilan iki liman, Helenistik donem insaat evreleri gostermektedir. Liman duvarlari, ileri denizcilik muhendisligine isaret eden hidrolik harcla baglanan buyuk kesme tas bloklardan yapilmistir. Yerlesim, Propontis (Marmara Denizi) ile Trakya kiyi kentleri arasinda seyreden gemiler icin bir ara istasyon ve demirlenme alani islevi gormus olmalidir.

Roma Donemi (MO 30 -- MS 330)

Roma eyalet yonetimi altinda yerlesim, ikincil liman rolunu pekistirmistir. Bu donemden kalan seramik topluluklar ve mimari parcalar, artan refahi ve dogu Akdeniz Roma ticaret agina entegrasyonu isaret etmektedir. Artan ticari deniz trafigini karsilamak icin liman tesisleri bakim gormis ve genisletilmis olabilir.

Erken Bizans Donemi (MS 330 -- 7. yuzyil)

Yakin komsu Byzantion'un MS 330'da Imparator Konstantinos tarafindan Konstantinopolis'e donusturulmesi, Bathonea icin belirleyici kirilma noktasi olmustur. Yerlesim, yeni imparatorluk baskentinin dis limani ve ikmal istasyonu haline gelmistir.

Bu donemden kalan baslica gelismeler:

• Yaklasik 7.000 metrekup kapasiteli, Konstantinos tarafindan yaklasik MS 330'da yaptirildigi dusunulen buyuk acik sarnic; liman operasyonlari ve yerel halkin tatli su ihtiyaci icin tasarlanmistir.
• Yuksek sanatsal kalitede geometrik ve figural desenli mozaik dosemeli saray kompleksi; ust duzey yonetici veya elit varligina isaret etmektedir.
• Artan deniz trafigine uyum saglamak icin liman duvarlarinin genisletilmesi ve guclendirilmesi.
• Gemileri acik Marmara'dan golun korunakli sularina yonlendiren deniz fenerinin insasi.
• Yuksek arazilerden tatli su tasiyan kapsamli bir yeralti su kanallari aginin gelistirilmesi.
• Limani ic guzergahlara ve Konstantinopolis yollarina baglayan antik yollarin insasi.

6. yuzyilda yasanan yikici bir deprem -- muhtemelen MS 557 veya 558 yillarinda belgelenen sismik olaylardan biri -- onemli tahribata yol acmistir. Bu felaketin arkeolojik izleri arasinda coken duvarlar, yangin hasarli tabakalar ve hizli yeniden insa cabalari yer almaktadir. Deprem, Konstantinopolis'in kendisine de zarar verecek gucte olup Bathonea'yi da benzer siddetle vurmustur.

Orta Bizans Donemi (7. -- 11. yuzyillar)

Bathonea, orta Bizans yuzyillarinda azalmis olcekte de olsa liman yerlesimi olarak islevini surdurmustir. Sarap ve zeytinyagi uretim atolyeleri esas olarak gec antik caga ve erken ortacag gecis doneminie tarihlendirilmektedir. Mermer havuz, ozel uzum ezme alani, suzme cukurlari ve cok sayida amphora parcasi iceren saraplik, Trakya'nin bilinen en eski baghanesi olarak tanimlanmistir. 11. yuzyildaki buyuk bir deprem, kalan altyapinin buyuk bolumunu yikarak alanin kademeli olarak terk edilmesine yol acmistir.

Bizans Sonrasi ve Yeniden Kesif (11. yuzyil -- 2007)

Terk edildikten sonra Bathonea, aluvyal birikintiler ve yukselen gol tortu tabakalari altinda kalmistir. Alan 1930'larda kismen incelenmis ancak yanlis tanimlanmis ve gercek onemi fark edilmemistir. 2007 yilindaki siddetli kuraklik Kucukcekmece Golu'nun su seviyesini dramatik bicimde dusurerek su altindaki mimari kalintilari gozler onune sermistir. Bu olay, alanin resmi olarak Bathonea kimligiyle tanimlanmasina yol acan Istanbul Tarih Oncesi Arkeolojik Yuzey Arastirmasi Projesi'ni baslatmistir.

Baslica Yapilar ve Kesifler

Ikiz Limanlar

Bathonea, "Buyuk Liman" ve "Kucuk Liman" olarak tanimlanan iki ayri liman havzasina sahiptir. Her ikisi de Helenistik donem kokenli olup onemli Roma ve Bizans donemi genisletmeleri gostermektedir. Liman duvarlari, dalga etkisine ve gelgit dalgalanmasina dayanikli olacak sekilde hidrolik harcla baglanan buyuk kesme tas bloklardan insa edilmistir. Buyuk Liman ayni anda birden fazla ticaret gemisini barindirabiliyor, Kucuk Liman ise askeri veya idari teknelere hizmet etmis olabilir. Birlikte, Istanbul'un bilinen en eski liman komplekslerinden birini temsil ederler.

Antik Deniz Feneri

Gol sulari altinda kesfedilen Bathonea deniz feneri, Turkiye'de tanimlanan ikinci antik deniz feneridir (Patara'dan sonra). Yapi, gemileri Marmara Denizi'nden dar gol girisinden icerilere yonlendirmek amaciyla insa edilmistir. Tanimlanmasi, 2007 kurakliginin aciga cikardigi yapilar ve sonrasindaki su alti arkeolojik arastirmalarla mumkun olmustur. Deniz fenerinin varligi, Bathonea'nin Konstantinopolis deniz yolunda bir navigasyon noktasi olarak onemini dogrulamaktadir.

Konstantinos Sarnici

Yaklasik 7.000 metrekup kapasiteli buyuk acik hava sarnici, yaklasik MS 330'a tarihlenmekte ve Imparator Konstantinos donemine atfedilmektedir. Yagmur suyu ve dere akintisini toplamak ve depolamak uzere tasarlanmistir. Insaatinin Konstantinopolis'in kurulusuyla es zamanli olmasi, baskentin ikmal aglarini desteklemek icin bilinclii bir imparatorluk altyapi programinin parcasi olduguna isaret etmektedir. Sarnicicn devasa olcusu -- Konstantinopolis disinda bilinen en buyuk erken Bizans donemi acik sarniclerinden biri -- imparatorlugun Bathonea'ya verdigi stratejik onemi vurgulamaktadir.

Saray Kompleksi

Mozaik kapli dosemeli cok odali bir yapi, saray konutu veya yonetim merkezi olarak yorumlanmistir. Geometrik ve figural desenler iceren mozaiklerin kalitesi, onemli zenginligi ve resmi himayeyi gostermektedir. Saray kompleksi, Bathonea'nin denizcilik operasyonlarini yoneten vali veya liman amirine hizmet etmis olmalidir. Kompleks icindeki yapilardan biri, aziz ilan edilmis bir kisi icin insa edilen, ozel plani ve zemin mozaikleriyle dikkat ceken bir turbe olarak tanimlanmistir.

Sarap ve Zeytinyagi Atolyeleri

Kazilarda gec antik caga tarihlenen bir zeytinyagi ve sarap uretim tesisi ortaya cikarilmistir. Atolye; presleme tesisatlari, toplama havuzlari ve depolama alanlarini icerir. Sarap uretim bolumu, Trakya'nin bilinen en eski baghanesi olarak tanimlanmistir. Dikkat cekici yakin tarihli bir buluntu, siviyi fermantasyon havuzuna yonlendiren aslan basili tas bir oluktur. Tesis; mermer havuz, ozel uzum ezme alani, suzme cukurlari ve amphora parcalarini icererek Bizans donemi bolgesel tarim ekonomisi hakkinda kritik veriler sunmaktadir.

Yeralti Su Kanallari

Yuksek arazilerden yerlesime ve liman tesislerine tatli su tasimak icin kullanilan kapsamli bir yeralti kanal agi; gec Roma ve erken Bizans imparatorluk standartlariyla uyumlu gelismis bir hidrolik muhendislik ornegi sunmaktadir. Bu kanallar, guvenilir su temini saglamak icin buyuk sarnic ile birlikte calisiyordu.

Yazi Seti (MS 4. yuzyil)

Kazilardan elde edilen dikkat cekici bir buluntu, 1.600 yillik bir yazi setidir. Kalem ve murekkep kaplari iceren bu set, alanda okur-yazar bir idari veya akademik faaliyetin varligina isaret etmektedir. Bu kesif, limani yoneten Bizans burokrasi aygitina bagli bir kutuphane veya arsiv olabilecegi spekulasyonlarina yol acmistir.

Viking Donemi Eserleri

En beklenmedik buluntular arasinda Varank (Viking) ticaret aglarina baglanan objeler yer almaktadir. Muhtemelen 9.--10. yuzyillara tarihlenen bu buluntular, Bathonea'nin Akdeniz'in cok otesine uzanan uluslararasi ticaret aglarina dahil oldugunu dogrulamaktadir. Varanklarin Konstantinopolis'teki imparatorluk Varank Muhafiz Birligi'nde gorev yaptiklari bilinmektedir ve Bathonea'nin yaklasma guzergahi uzerindeki konumu onu mantiksal bir temas noktasi yapmaktadir.

Erken Tunc Cagi Figurinleri

2014 yilinda bulunan iki figurin, kalay kalintilari ve Erken Hitit veya Hurri donemine (yaklasik MO 1800) ait seramik parcalari, alandan ele gecirilen tarihlendirilebilir en eski nesnelerdir. Bu buluntular, erken ikinci binyilda bile Kucukcekmece havzasinin genis Anadolu degisim aglarina baglandigini gostermektedir.

Antik Yol Agi

Kazilar, limani ic guzergahlara ve Konstantinopolis yollarina baglayan antik yol bolumlerini ortaya cikarmiistir. Bu yollar, dis liman ile imparatorluk baskenti arasinda mal, askeri malzeme ve personel hareketini kolaylastirmistir. Yol yuzeylerinde ticari kullanimla tutarli agir araba trafigi izleri gorulmektedir.

Seramik Topluluklar

Kazilar, her iskan evresini kapsayan buyuk miktarda seramik malzeme ortaya cikarmiistir. Bu topluluklar sunlari icerir:

• En erken yerlesim katmanlarindan Tunc Cagi kaba seramikleri
• Liman insaat evreleriyle iliskili Helenistik ince seramikler
• Akdeniz genelinde ticaret baglantilarina isaret eden Roma terra sigillatasi (ince kirmizi astarlii seramik)
• Sarap ve yag depolama ve tasimaciligi icin kullanilan Bizans amphoralari
• Gec iskan evrelerine ait sirli Bizans seramikleri

Seramik dizisi, alanin stratigrafik katmanlarini tarihlendirmenin ve ticari baglantillarini anlamanin omurgasini olusturmaktadir.

Arkeolojik Calismalar

Ilk Arastirmalar ve Yanlis Tanimlama (1930'lar)

Kucukcekmece Gol havzasi 1930'larda ilk kez arkeologlarca incelenmistir. Ancak kalintilar dogru sekilde tanimlanamamis ve alan onlarca yil boyunca sistematik ilgiden yoksun kalmistir. Kalintilarin gercek onemi bilinmeden kalmistir.

2007 Kurakligi ve Yeniden Kesif

2007'deki siddetli kuraklik, Kucukcekmece Golu'nun su seviyesini onemli olcude dusurerek kiyilarda ve sig sularda daha once su altinda kalan mimari kalintilari aciga cikarmistir. Bu gelisme, tum gol havzasinin sistematik yuzey arastirmasini yapan Istanbul Tarih Oncesi Arkeolojik Yuzey Arastirmasi Projesi'ni tetiklemistir. Arastirma, alaani buyuk bir liman yerlesimi olarak tanimlamis ve tarihsel Bathonea ile ozdeslestirilmesini onermistir.

Resmi Kazilar (2009 -- gunumuze)

Tam olcekli kazilar 2009 yilinda Kocaeli Universitesi'nden Prof. Dr. Sengul Aydingun ve Prof. Dr. Haldun Aydingun yonetiminde, Kultur ve Turizm Bakanligi destegi ile baslamistir. Proje, yillik kazi kampanyalari ve surekli koruma calismalariyla kesintisiz surduruulmektedir. 2011--2012'den itibaren sarnic, saray kompleksi, yeralti su kanallari ve antik yollar dahil buyuk yapilar asamali olarak ortaya cikarilmistir.

Kullanilan baslica yontemler:

• Yarimadanin birden fazla sektorunde stratigrafik kazi
• Batan liman yapilari ve deniz fenerinin su alti arkeolojik arastirmasi
• Sarap ve yag atolgelerindeki tarimsal kalintilarin arkeobotanik analizi
• Tunc Cagi'ndan Bizans'a uzanan seramik tipolojisi
• Kazilamayan alanlarin haritalamasinda jeofizik prospeksiyon (yer radari, manyetometri)
• Aciga cikan mozaik dosemelerin ve duvar bolumlerinin mimari korumasi
• Kultur ve Turizm Bakanligi ile Kocaeli Universitesi'nin ortak girisimi olan Gelecege Miras Projesi

Kazi, Turkiye'nin en onemli arkeolojik kesfesleri arasinda -- ulkenin ilk onu icinde -- kabul edilmis ve uluslararasi akademik ilgi cekmistir.

Yayinlar

Sonuclar, Turk arkeoloji dergilerinde, uluslararasi konferans bildiriglerinde ve Haldun Aydingun ile Sengul Aydingun'un Istanbul Kucukcekmece Gol Havzasi Kazilari (Bathonea) adli monografisinde yayimlanmistir. Daily Sabah, Hurriyet Daily News ve Arkeonews gibi medya kurulusllarinin haberleri alani genis kamuoyunun dikkatine sunmustur.

Ziyaretci Bilgileri

Guncel Erisim Durumu

Bathonea aktif bir kazi alanidir. Kazi sezonlarinda (genellikle ilkbahardan sonbahara) halk erisimi kisitli olabilir. Ziyaret planlamadan once Kocaeli Universitesi arkeoloji bolumu veya yerel muze mudurlugu ile iletisime gecmeniz onerilir.

Ulasim

• Toplu tasima ile: Istanbul merkezinden metro ve otobus baglantilariyla Avcilar ilcesine ulasilabilir. Avcilar'dan yerel ulasim veya taksi ile golun yakinindaki Firuzkoy bolgesine gecilebilir.
• Ozel arac ile: E-5 otoyolundan (D100) Avcilar yonune gidilerek Kucukcekmece Golu / Firuzkoy tabelalarini takip edilir.
• Mesafe: Sultanahmet'ten yaklasik 25 km.
• Istanbul Havalimani'ndan (IST): Yaklasik 15 km dogu.

Ziyaret Icin En Uygun Donem

• Ilkbahar (Nisan -- Mayis) ve Sonbahar (Eylul -- Ekim) konforlu sicakliklar ve arkeolojik ozellikleri gozlemlemek icin en iyi isik kosullarini sunar.
• Yaz aylarinda hava cok sicak olabilir; gunes korumasi ve su getirin.
• Kis ziyaretleri mumkundur ancak yagmur sonrasi alan camurlu olabilir.

Yaninizda Bulundurun

• Engebeli arazi icin uygun rahat yuruyus ayakkabilari
• Gunes korumasi (sapka, gunes kremi)
• Su ve atistirmalik (alanda tesis bulunmamaktadir)
• Uzak ozellikleri belgelemek icin zum ozellikli kamera
• Kiyi yakinindaki su alti yapilari gormek icin durbun
• Varsa basilmis veya indirilmis alan plani

Diger Alanlarla Birlestirebilirsiniz

Bathonea, Istanbul'daki diger arkeolojik alanlarla birlestirilabilir:

• Yenikapi kazilari (Bizans limani, artik kismen Marmaray metro istasyonu alaninda sergilenmektedir)
• Istanbul Arkeoloji Muzeleri (Sultanahmet)
• Theodosius Surlari (Konstantinopolis kara surlari)
• Kucukcekmece Golu doga yuruyusleri (cevre peyzaj baglami icin)
• Sultanahmet Yerebatan Sarnici (Bathonea'nin Konstantinos sarnici ile karsilastirma icin)

Tahmini Ziyaret Suresi

Kapsamli bir ziyaret icin erisim kosullari ve rehberli tur imkanina bagli olarak 1,5 ila 3 saat ayirin.

Sikca Sorulan Sorular

"Bathonea" adi ne anlama geliyor?

Bathonea adi tarihsel kaynaklarda gecmekle birlikte kokeni tartismalidir. Derinlik anlamina gelen Yunanca bathos kokunden turemis olabilir; bu, derin liman veya gol havzasina gonderme yapabilir. Alanin tarihsel Bathonea adiyla ozdeslestirilmesi, kazi ekibi tarafindan antik metinlerin yaziinsal ve cografi analizi temelinde onerilmistir.

Bathonea Konstantinopolis'in bir parcasi miydi?

Dogrudan degil. Bathonea, Konstantinopolis'in hinterlandinda ayri bir yerlesimdi. Dis liman ve ikmal istasyonu olarak gol kanali ve kara yollari araciligiyla baskente bagliydi. Ancak Konstantinos sarnici ve saray kompleksi, alanin gelisiminde dogrudan imparatorluk mudahalesine isaret etmektedir.

Vikingler neden Bathonea'da bulunuyor?

Varanklar (Iskandinavyali tuccarlar ve savascilar), Dogu Avrupa'daki nehir yollari -- ozellikle Dinyeper -- uzerinden Konstantinopolis'e ulasiyordu; bircugu imparatorluk Varank Muhafiz Birligi'nde hizmet etmistir. Baskente Marmara Denizi'nden yaklasan bir liman olarak Bathonea, dogal bir mola noktasiydi. Alandaki buluntular bu baglantiyyi dogrulamakta ve Bathonea'yi Iskandinavya'dan Bizans'a uzanan bir ticaret agi icine yerlestirmektedir.

Deniz feneri nasil kesfedildi?

Deniz feneri, 2007 kurakliginin su altindaki yapilari aciga cikarmasi ve ardindan gerceklestirilen su alti arkeolojik arastirmalarin bilesimi sayesinde tanimlanmistir. Turkiye'de Patara'dan sonra bulunan ikinci antik deniz feneridir. Konumu, gemileri acik Marmara'dan dar gol kanalina yonlendirecek sekildeydi.

Bathonea buluntulari icin bir muze var mi?

Su anda alana ozel bir muze bulunmamaktadir. Bathonea buluntulari Istanbul Arkeoloji Muzeleri ve Kocaeli Universitesi koleksiyonunda muhafaza edilmektedir. Bazi eserler gecici sergilerde gosterilmistir. Kazi ekibi gelecekte bir alan muzesi kurulmasini umut ettiklerini ifade etmistir.

Su alti kalintilari ziyaret edilebilir mi?

Batan liman yapilari ve deniz feneri genel ziyaretcilerin eriisimine acik degildir. Su alti kalintilari kazi ekibinin dalgi arkeologlari tarafindan belgelenmis olup yayinlanmis fotograflar ve akademik raporlar araciligiyla erisilebilir.

"Gelecege Miras Projesi" nedir?

Gelecege Miras Projesi, Kultur ve Turizm Bakanligi ile Kocaeli Universitesi'nin ortak girisimidir ve Bathonea'daki son kazi kampanyalari bu proje kapsaminda yurutulmustur. Istanbul'un hizli kentsel buyumesi karsisinda alani korumaya yonelik kurumsal taahuhutu yansitmaktadir.

Konstantinos sarnici ne kadar buyuk?

Sarnicicn tahmini kapasitesi yaklasik 7.000 metrekuptur ve onu Konstantinopolis'in kendisi disinda erken Bizans doneminden bilinen en buyuk acik sarniclerden biri yapmaktadir. Yagmur suyu ve dere akintisini toplayarak liman yerlesimini beslemek uzere tasarlanmistir.

6. yuzyil depreminde ne oldu?

Yaklasik MS 557 veya 558'de -- Konstantinopolis'in kendisine de zarar veren sismik olaylarla ayni donemde -- bati Marmara bolgesini yikici bir deprem vurmustur. Bathonea'da deprem genis capli yikima yol acmistir: duvarlar cokmuss, bircok alanda yangin cikmis (arkeolojik kayittaki komurlesmis tabakalar) ve kapsamli yeniden insa gerektirmistir. Depremin etkileri stratigrafik dizilimde acikca gorunmektedir.

Alan neden Turkiye'nin en onemli on kesfinden biri olarak aniliyor?

Bathonea, olaganustu zaman derinligi (4.000 yil), coklu benzersiz kesifler (Turkiye'nin ikinci deniz feneri, Trakya'nin en eski baghanesi, Viking donemi eserleri) ve Konstantinopolis'in kurulusuyla dogrudan baglantilar -- tumunu Istanbul'un modern kent sinirlari icinde -- birlestirdigi icin Turk medyasinda ve arkeoloji cevrelerinde defalarca ulkenin en onemli kesfelerinden biri olarak tanimlanmistir.

Hititlerle bir baglanti var mi?

2014'te bulunan ve yaklasik MO 1800'e (Erken Hitit veya Hurri donemi) tarihlendirilen iki figurin ve seramik parcalari, o donemde genis Anadolu kulturel alanina dolayli baglantilar oldugunu gostermektedir. Bathonea bir Hitit kenti olmasa da bu nesneler, Kucukcekmece havzasinin Marmara bolgesini Orta Anadolu kulturlerine baglayan uzun mesafeli degisim aglarinin parcasi olduguna isaret etmektedir.

Erisilebilirlik

• Alan buyuk olcude gol kiyisinda duz olsa da bazi kazi hendekleri dikkatli gezinme gerektirebilir.
• Arkeolojik alan icinde dosenmis yol bulunmamaktadir.
• Tekerlekli sandalye erisimi, alanin gelistirilmemis dogasi nedeniyle son derece sinirlidir.
• Hareket kisitliligi olan ziyaretciler, gol kiyisi boyunca erisim yolundan alanin onemli bir bolumunu gorebilir.

Fotograf Ipuclari

• En iyi fotograf isigi sabah erken ve ikindi saatlerinde, alcak gunesin mozaik parcalarini ve tas yuzeyleri aydinlattigi zamanlarda olusur.
• Kiyi yakininda gorunebilen su alti yapilari fotograflarken polarize filtre faydalidir.
• Drone fotografciligi ozel izin gerektirebilir; kazi ekibine ve Sivil Havacilik makamlarinia basvurun.
• Sakin sabahlarda golun kendisi, on plandaki kalintilarla dramatik kompozisyonlar yaratan mukemmel yansimalar saglar.

Numismatik ve Kucuk Buluntular

Anitsal yapilarin otesinde Bathonea, yuzyillar boyunca gunluk yasami aydinlatan zengin kucuk eserler de sunmustur:

• Sikkeler: Helenistik basimlardan gec Bizans follislerine kadar bronz ve gumus sikkeler. Sarnicicn yakininda yogunlasan 4. yuzyil bronz nummuslari, Konstantinos doneminde aktif ticari degisim oldugunu dusundurmektedir.
• Cam parcalari: Roma ve Bizans donemi cam kap parcalari; gec antik lamba parcalari ve saray kompleksindeki pencere camlari dahil.
• Metal objeler: Gemi insaatindan demir civiler ve bakir alasimli baglantilar; limanin gemi bakimi ve onarimindaki rolunu dogrulamaktadir.
• Kemik ve fildisi: Oyulmus kemik igneler ve fildisi parcalari; muhtemelen tekstil uretimi veya kisisel suslenmeyle iliskili.
• Tas aletler: Zeytinyagi ve sarap uretim atolyelerine bagli oogutme taslari ve havanlar; tarimsal islemenin yerlesim icinde entegrasyonunu gostermektedir.

Bu buluntular topluca Bathonea'nin yalnizca bir gecis noktasi degil, kendi uretken ekonomisi, zanaat uzmanligi ve toplumsal karmasikligiyla tam islevli bir yerlesim oldugunu ortaya koymaktadir.

Cevre ve Koruma Zorluklari

Bathonea'nin korunmasi bircok suregelen tehditle karsi karsiya kalmaktadir:

• Kentlesme baskisi: Istanbul'un batiya dogru hizli yayilmasi, her yil inaat faaliyetlerini alana daha da yaklastirmaktadir. Kazi ekibi, en hassas arkeolojik alanlarin cevresinde koruyucu tampon bolgeler olusturmak icin calismaktadir.
• Gol kirliligi: Kucukcekmece Golu'ne ulasan endustriyel ve konut atiklari, su alti yapilarin korunmasini ve alanin cevresel sagligini etkilemektedir.
• Su seviyesi degisimleri: Gol seviyesindeki dogal ve yapay dalgalanmalar, aciga cikmis yapilari yeniden su altinda birakabilir veya yeni kazilmis ozellikleri asindirabilir.
• Yasadisi kazi riski: Alanin kentsel konumu ve tamamlanmamis cevresi, ozellikle aktif kazi altinda olmayan alanlarda yetkisiz kaziya karsi savunmasiz kilmaktadir.
• Iklim faktorleri: Giderek yogunlasan yagis olaylari acikta kalan mimari yuzeylerde erozyonu hizlandirmakta ve donma-cozulme donguuleri kirilgan mozaik parcalarini hasar verebilmektedir.

Gelecege Miras Projesi, bu kaygilarin bircogunu koordineli kurumsal eylemle dogrudan ele almaktadir; ancak alanin uzun vadeli hayatta kalmasi icin surdurulebilir finansman ve kamusal farkindalik hayati onem tasimaktadir.

Kaynakca ve Ileri Okuma

• Aydingun, H. & Aydingun, S., Istanbul Kucukcekmece Gol Havzasi Kazilari (Bathonea), Istanbul, Ege Yayinlari.
• Daily Sabah, "Lost ancient harbors, lighthouse found in Istanbul's Bathonea excavations." Link
• Turkiye Today, "Excavations uncover Viking traces at Bathonea in Istanbul." Link
• Turkiye Today, "Thrace's oldest known winery unearthed in Turkiye's Bathonea." Link
• Arkeonews, "Turkey's second ancient lighthouse found in the Bathonea." Link
• Arkeonews, "A 1600-year-old writing set was unearthed in the city of Bathonea." Link
• Arkeonews, "A 4000-year-old trading port was discovered in Istanbul." Link
• Scientific American, "Ruins of Forgotten Byzantine Port Yield Some Answers, Yet Mysteries Remain." Link
• TRT World, "From Hittites to Vikings: Turkiye'nin Bathonea'sinin gizli tarihi." Link
• The History Blog, "1,600-year-old writing set found in Istanbul." Link
• Hurriyet Daily News, "Bathonea excavations shed light on Istanbul's history." Link
• Anatolian Archaeology, "Bathonea excavations reveal olive oil and wine workshop." Link
• Ancient Pages, "Excavations in ancient city of Bathonea reveal traces of Viking settlement." Link
• Istanbul Tarihi, "Istanbul Tarih Oncesi Arkeolojik Yuzey Arastirmalari ve Bathonea Kazilarinin Istanbul'a Katkilari." Link
• Bathonea Projesi Resmi Web Sitesi. Link