Assos (Behramkale) Antik Kenti – Çanakkale
Assos, günümüzde Behramkale köyü ile özdeşleşen, Çanakkale ili Ayvacık ilçesi sınırları içinde, Biga Yarımadası’nın (Troad) güney kıyısında yer alan bir antik kenttir. Yerleşme, Edremit Körfezi’ne (Adramytteion Körfezi) bakan 235 m yüksekliğinde dik bir kayalık tepe üzerinde kuruludur.
(Kaynak: Wikipedia – Assos
https://en.wikipedia.org/wiki/Assos
UNESCO Geçici Liste – Archaeological Site of Assos
https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6242/)
Kent, İÖ 7.–6. yüzyıllarda Lesbos Adası’ndaki Methymna’dan gelen Aiol kökenli kolonistler tarafından kurulmuş bir liman kentidir. Yamaçlardaki antik liman, Troad’ın bu kesimindeki en elverişli doğal liman olduğu için Assos, hem deniz ticaretinde hem de iç kesimlere giden yollar üzerinde önemli bir merkez hâline gelmiştir.
(Kaynak: Wikipedia – Assos / History
https://en.wikipedia.org/wiki/Assos
History Hit – “Assos – History and Facts”
https://www.historyhit.com/locations/assos/)
Kentin akropolünde yer alan Athena Tapınağı, İÖ yaklaşık 540–530 yıllarına tarihlenir ve Anadolu’da bilinen tek arkaik Dor düzenindeki tapınak olarak kabul edilir. Tapınak, 34 sütunlu bir peristasisle çevriliydi; bugün bunların birkaçı yeniden ayağa kaldırılmıştır. Tapınaktan, kabartmalı friz bloklarının bir kısmı Louvre ve Boston gibi müzelere taşınmıştır.
(Kaynak: Temple of Athena in Assos – Türkiye Antik
https://www.tuerkei-antik.de/Tempel/assos_en.htm
Assos Alarga – Temple of Athena
https://www.assosalarga.com/temple-of-athena-in-assos
Airial Travel – Temple of Athena Assos
https://www.airial.travel/attractions/t%C3%BCrkiye/behram/temple-of-athena-assos-qSl4FOMC)
Assos’un en ünlü dönemlerinden biri, İÖ 4. yüzyılda, Atarneus tiranı Hermias zamanıdır. Hermias, felsefecileri kente davet etmiş; Aristoteles burada birkaç yıl yaşamış, Hermias’ın yeğeni Pythias ile evlenmiş ve kendi küçük akademisini kurmuştur. Kent, daha sonra Pers egemenliğine girmiş, ardından Büyük İskender’in seferiyle yeniden Hellenistik dünyanın parçası olmuştur. Assos aynı zamanda Stoacı filozof Kleanthes’in de doğum yeridir.
(Kaynak: Wikipedia – Assos / History & Notable residents
https://en.wikipedia.org/wiki/Assos)
Roma döneminde Assos, surlarla çevrili planlı bir şehir olarak gelişmiştir. Yaklaşık 3,2 km uzunluğunda ve yer yer 20 m yüksekliğe ulaşan kent surları, iki ana kapı ve bunların önündeki nekropolis alanlarıyla hâlâ etkileyici bir görünüm sunar. Akropol ile deniz arasındaki yamaçta agora, stoalar, bouleuterion, gymnasion, tiyatro ve Roma hamamı gibi yapılar seçilebilmektedir.
(Kaynak: Assos Ancient City – Assos Rehberim
https://www.assosrehberim.com/en/nm-Assos_Ancient_City-cp-100
Wikipedia – Assos / Buildings
https://de.wikipedia.org/wiki/Assos)
Hristiyan geleneğine göre, Pavlus üçüncü misyonerlik yolculuğu sırasında Assos’a uğramış; Elçilerin İşleri 20. bölümde, Pavlus’un Troas’tan gemiyle gelen yol arkadaşlarıyla Assos’ta buluştuğu anlatılır. Ortaçağ’dan itibaren kent küçülmüş; günümüze ulaşan Hüdavendigar Camii ve köprüsü, 14. yüzyıl Osmanlı varlığını temsil eder.
(Kaynak: Wikipedia – Assos / Early Christian and medieval period
https://en.wikipedia.org/wiki/Assos)
Assos’ta ilk sistemli kazılar 1881–1883 yılları arasında Amerikan arkeoloji ekibi tarafından yürütülmüş; 1981’den itibaren İstanbul Üniversitesi ve daha sonra Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi başkanlığında kesintisiz kazı ve restorasyon çalışmaları sürmektedir. Son yıllarda 2200 yıllık mozaik, 1800 yıllık anıtsal mezar, Hellenistik dönemden uzun bir stoa ve erken Osmanlı’ya ait hamam gibi önemli buluntular açığa çıkarılmıştır.
(Kaynak: Turkish Museums – Assos Archaeological Site
https://www.turkishmuseums.com/museum/detail/2019-canakkale-assos-archaeological-site/2019/4
AA – “2,200-year-old mosaic, 1,800-year-old tomb discovered in Assos”
https://www.aa.com.tr/en/culture/2-200-year-old-mosaic-1-800-year-old-tomb-discovered-in-ancient-turkish-city-of-assos/3459323
Anews – “3,500-year-old stoa discovered in Türkiye’s ancient city of Assos”
https://www.anews.com.tr/travel/2025/07/26/3500-year-old-stoa-discovered-in-turkiyes-ancient-city-of-assos
Daily Sabah – “14th-century Ottoman hammam discovered in Assos”
https://www.dailysabah.com/arts/14th-century-ottoman-hammam-discovered-in-assos-nw-turkiye/news)