Apollon Smintheus Tapınağı (Gülpınar, Çanakkale)
Apollon Smintheus Tapınağı, Çanakkale ilinin Ayvacık ilçesine bağlı Gülpınar köyü sınırları içinde yer alır. Antik kaynaklara göre bu kutsal alan, Homeros’un İlyada destanında da geçen “Smintheion”, yani “farelerin tanrısı Apollon” kültünün merkeziydi.
(Kaynak: Kültür Portalı – Apollon Smintheus Tapınağı
ve Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Apollon Smintheus)
Tapınak, MÖ 2. yüzyılın sonlarına, yani Helenistik Dönem’e tarihlenmektedir. Kentin bulunduğu bu bölge antik dönemde Alexandria Troas’a bağlı kutsal bir alan olarak bilinirdi. Tapınak İon düzeninde inşa edilmiştir ve özellikle rölyeflerle süslü friz blokları ile dikkat çeker. Bu frizlerde, İlyada’nın Troya Savaşı sahneleri betimlenmiştir.
(Kaynak: Çanakkale Arkeoloji Müzesi – Smintheion (Apollon Smintheus Tapınağı)
ve Arkeolojik Haber – Apollon Smintheus Tapınağı Rölyefleri)
Tapınak, 8,5 × 40 metre boyutlarında olup çevresi 8 sütunlu ön cephe (octastyle) planlıdır. Toplamda 36 sütunla çevrili yapının mimarı Hermogenes’tir; bu mimar, “pseudodipteros” denilen düzeni ilk uygulayan kişi olarak bilinir. Bu düzen, çift sütun dizisi görünümü vererek iç mekâna geniş bir yürüyüş alanı sağlar.
(Kaynak: Troya Müzesi – Apollon Smintheus Tapınağı ve Hermogenes)
Kazı çalışmaları ilk kez 1866’da İngiliz araştırmacı Frank Calvert tarafından başlatılmış, 1980’lerden itibaren Türk arkeologlar tarafından sistematik olarak sürdürülmüştür. Günümüzde hem tapınak alanı hem de çevresindeki kutsal alan (temenos), sütun başlıkları ve friz blokları restore edilerek ziyarete açılmıştır.
(Kaynak: Arkeolojik Haber – Apollon Smintheus Tapınağı Kazıları)
Smintheion kutsal alanı, yalnızca mimarisiyle değil, fare sembolizmi ve şifa kültü ile de ünlüdür. Antik kaynaklarda Apollon’un, veba getiren fareleri cezalandırarak halkı kurtardığına inanılır; bu yüzden tapınakta fare biçimli adak heykelcikleri bulunmuştur.
(Kaynak: Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Smintheion ve Fare Kültü)