Aizanoi (Aezani) – Çavdarhisar, Kütahya
Kütahya'nın engebeli tepeleri arasında yer alan Aizanoi, Roma Anadolusu'nda önemli bir siyasi ve ekonomik merkez olarak eski görkemini çağrıştıran muhteşem kalıntılara ev sahipliği yapmaktadır. UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne dahil edilmek üzere başvurusu yapılan Aizanoi, özellikle olağanüstü iyi korunmuş Zeus Tapınağı, benzersiz bir birleşik tiyatro-stadyum kompleksi ve dünyanın ilk ticaret borsalarından biri ile ünlüdür.
Tarihçe: Frig Köklerinden Roma İhtişamına
Bölge Tunç Çağı'ndan beri yerleşim görmüş olsa da, Aizanoi Roma İmparatorluğu altında gelişmeye başlamıştır. MÖ 133'te Roma'ya miras bırakılan şehir, MS 1. ve 3. yüzyıllar arasında altın çağını yaşamıştır. Tarım ve kaliteli yün üretiminden zenginleşmiş, refahının bir işareti olarak kendi sikkelerini basmıştır. Gerilemesi 7. yüzyıldan sonra başlamış, ancak anıtsal yapıları, tapınak alanını bir hisar olarak kullanan Selçuklu dönemi Çavdar Tatarları sayesinde kısmen ayakta kalmıştır.
Mimari Başyapıtlar Şehri
Aizanoi'deki devam eden kazılar, muazzam bir zenginlik ve mimari yenilikçilik şehri ortaya çıkarmaya devam etmektedir.
- Zeus Tapınağı: Şehrin ana kutsal alanı, tüm dünyada Zeus'a adanmış en iyi korunmuş tapınaklardan biridir. Yüksek bir podyum üzerine inşa edilen tapınak, mimari olarak benzersizdir ve ana katın altında tonozlu bir odaya sahiptir. Bu yeraltı mekanının, Anadolu ana tanrıçası Kybele'ye adanmış bir kutsal alan olduğuna inanılmaktadır; bu da Roma ve yerel Frig inançlarının büyüleyici bir karışımını göstermektedir.
- Tiyatro-Stadyum Kompleksi: Aizanoi, antik dünyada türünün tek örneği olan bir yapıya ev sahipliği yapmaktadır: birbirine bitişik inşa edilmiş ve tek bir merkezi sahne binasını paylaşan bir tiyatro ve bir stadyum. 33.000'den fazla seyirci kapasitesine sahip bu devasa eğlence kompleksi, dramatik performanslardan atletik oyunlara ve gladyatör dövüşlerine kadar her şeye ev sahipliği yapmıştır.
- Macellum ve Diocletianus'un Fermanı: MS 2. yüzyılın ortalarından kalma iyi korunmuş dairesel bir pazar yeri veya macellum, dünyanın en eski borsalarından biri olarak kabul edilir. Duvarlarına, enflasyonla mücadele için imparatorluk genelinde mal ve hizmetler için sabit fiyatlar belirleyen MS 301 tarihli Diocletianus'un Fiyat Fermanı'nın bir kopyası kazınmıştır. Bu dikkat çekici yazıt, Roma ekonomisine dair paha biçilmez bir anlık görüntü sunmaktadır.
- Roma Köprüleri ve Sütunlu Cadde: Penkalas Nehri (Kocaçay) üzerinde beş antik Roma köprüsü bulunmaktadır ve bunlardan ikisi bugün hala kullanılmaktadır. Son kazılar ayrıca, şehrin hareketli kentsel manzarasının canlı bir resmini çizen güzel bir sütunlu cadde ve bir stoa (kapalı yürüyüş yolu) ortaya çıkarmıştır.
Aizanoi'nin çarpıcı bir şekilde korunmuş anıtları, zengin bir Roma şehrinin sivil yaşamına, ekonomisine ve dini uygulamalarına eşsiz bir pencere sunmaktadır. Büyük tapınakları, benzersiz eğlence mekanları ve paha biçilmez ekonomik yazıtlarının birleşimi, onu Anadolu'nun en önemli arkeolojik alanlarından biri yapmaktadır.
Kaynaklar:
- UNESCO Dünya Mirası Merkezi (Geçici Liste) – https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5724/
- Wikipedia – https://en.wikipedia.org/wiki/Aizanoi
- Turkish Archaeological News – https://turkisharchaeonews.net/site/aizanoi
- The Archaeologist – https://www.thearchaeologist.org/blog/tag/Aizanoi