Pergamon Antik Kenti (Bergama, İzmir)
Pergamon Antik Kenti, günümüzde İzmir iline bağlı Bergama ilçesinin merkezinin bulunduğu alanda, Bakırçay (Kaikos) Ovası’na hâkim bir yükselti üzerinde yer alır. Akropol, denizden yaklaşık 335 m yükseklikte, üç yanı sarp yamaçlarla çevrili bir andezit plato üzerindedir; güneydeki doğal teraslar ise kentin aşağı kesimlerine geçişi sağlar. Pergamon, tarihî Misya bölgesinin en önemli kentlerinden biri olup, antik limanı Elaia üzerinden Ege Denizi’ne açılırdı.
(Kaynak: UNESCO Dünya Miras Listesi – Pergamon and its Multi-Layered Cultural Landscape
İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – Bergama / Pergamon
Kültür Portalı – Bergama)
Pergamon Akropolü’ndeki en erken yerleşim izleri MÖ 7–6. yüzyıllara tarihlenir; kentin, başından itibaren kale (akropol) ve güneydeki daha yumuşak yamaçta yer alan aşağı şehir olmak üzere iki ana bölümden oluştuğu bilinmektedir. MÖ 281–133 yılları arasında yaklaşık 150 yıl boyunca Pergamon, Attalos (Attalid) Hanedanı’nın başkenti olarak Hellenistik dünyanın önde gelen siyasal ve kültürel merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Bu dönemde akropol, anıtsal tapınaklar, tiyatro, kütüphane, stoalar ve saraylarla donatılmış; kent planlaması, Hellenistik şehircilik anlayışının en parlak örneklerinden biri olarak kabul edilmiştir.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – Bergama
İzmir Büyükşehir Belediyesi – Bergama – Pergamon
UNESCO – Pergamon – Decision 38 COM 8B.38)
Pergamon’un mitolojik kökeni konusunda farklı rivayetler vardır: Pausanias, kentin Andromakhe’nin oğlu kahraman Pergamos tarafından kurulduğunu aktarırken; bazı gelenekler kentin efsanevi kurucusu olarak Herakles’in oğlu Telephos’u gösterir. Tarihsel süreçte kent, Hellenistik Pergamon Krallığı, ardından Roma İmparatorluğu, Bizans, Beylikler Dönemi ve Osmanlı egemenliğini yaşamış; çok katmanlı yapısıyla bugün “Pergamon ve Çok Katmanlı Kültürel Peyzajı” başlığıyla 2014 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dahil edilmiştir.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – Bergama
Kültür Portalı – Bergama
UNESCO – Pergamon and its Multi-Layered Cultural Landscape)
Akropol’de bugün görülebilen başlıca yapılar arasında; Hellenistik döneme ait, yaklaşık 10.000 seyirci kapasiteli ve antik dünyanın en dik tiyatrolarından biri olan Pergamon Tiyatrosu, Athena Tapınağı, terasın kenarına yerleştirilen ünlü Pergamon Sunağı’nın (Zeus ve Athena’ya atfedilen büyük sunak) temelleri, krallık sarayları, gymnasion, kütüphane, su yolları ve sarnıçlar yer alır. Aşağı kentteki en çarpıcı yapılardan biri ise tamamen tuğladan inşa edilmiş, Roma döneminde Mısır kökenli tanrılara adandığı düşünülen ve daha sonra erken Hristiyanlık döneminde bazilika olarak kullanılan, halk arasındaki adıyla “Kızıl Avlu” (Red Basilica)’dur. Akropolün güneybatısında, kentin kutsal sağlık merkezlerinden biri olan Asklepion ise, Epidaurus ve Kos ile birlikte antik dünyanın en önemli tedavi ve şifa merkezleri arasında sayılır.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – Pergamon (Bergama)
Kültür ve Turizm Bakanlığı – Pergamon
Turkish Archaeological News – Asclepieion of Pergamon
Turkish Museums Blog – The City of Cliffs: Pergamon)