Nysa Antik Kenti (Sultanhisar, Aydın)
Nysa Antik Kenti, Antik Karia Bölgesi’nin önemli yerleşimlerinden biridir. Aydın–Denizli karayolu üzerinde, Aydın’ın yaklaşık 30 km doğusunda, Sultanhisar ilçesinin 3 km kuzeybatısında yer alır. Kent, günümüzde “Menderes Nysa’sı” olarak da anılır ve Aydın dağlarının güneye bakan yamaçlarında, vadiden geçen bir derenin açtığı derin bir boğazın iki yakasına kurulmuştur. Bu boğazın üzerindeki tonozlu büyük alt yapı / köprü, kentin iki yakasını birbirine bağlayan en dikkat çekici mühendislik eserlerinden biridir.
(Kaynak: Aydın İl Kültür ve Turizm Md. – Nysa
Kültür Portalı – Nysa
Turkish Museums – Aydın Nysa Örenyeri)
Nysa’nın kuruluşu hakkında temel bilgileri, yaşamının önemli bir bölümünü bu kentte geçiren ünlü coğrafyacı Strabon ile tarihçi Stephanos Byzantios’un aktardıklarından öğreniyoruz. Strabon’a göre kent, Hellenistik Dönem’de, MÖ 3. yüzyılın ilk yarısında, Seleukos Krallığı döneminde, I. Antiochos Soter’in ailesiyle ilişkilendirilerek kurulmuş; eski adı Athymbra olan yerleşim, zamanla çevredeki küçük kasabaları da içine alarak Nysa adını almıştır. Coğrafi olarak Karia ile Lidya sınırında, Menderes (Maeander) vadisini kontrol eden bir konuma sahiptir.
(Kaynak: Aydın İl Kültür ve Turizm Md. – Nysa
Nysa Kazısı – Ankara Üniversitesi – Tarihçe
Vikipedi – Nysa (Karia))
Nysa, Antik Çağ’da özellikle eğitim, kültür ve bilim kenti olarak tanınır. Strabon, kendi eğitimini aldığı bu kentte retorik ve gramer okullarının varlığından söz eder; Homeros ve epik yorum geleneği üzerine uzmanlaşmış hatip ve filozoflarla birlikte Nysa, Karia bölgesinde bir tür entelektüel merkez hâline gelmiştir. Mitolojik gelenekte ise kent, başta Dionysos olmak üzere üzüm ve şarap kültleriyle ilişkilendirilir; bu nedenle bazı tanıtımlarda “Dionysos’un kenti” olarak da anılır.
(Kaynak: Nysa Kazısı – Tarihçe
Aydın İl Kültür ve Turizm Md. – Nysa)
Ören yerinde görülebilen başlıca yapılar, Nysa’nın hem mimari hem de mühendislik açısından ne kadar gelişmiş olduğunu gösterir:
- Tiyatro: Yaklaşık 10–12 bin kişilik kapasitesiyle Batı Anadolu’nun en iyi korunmuş tiyatrolarından biridir; sahne frizlerinde Dionysos’un yaşamını konu alan kabartmalar yer alır.
- Stadyum: Vadinin yamacına yerleştirilmiş, yaklaşık 30 bin seyirci kapasiteli uzun bir pist; sel baskınları nedeniyle kısmen tahrip olmuş olsa da ölçeği hâlâ izlenebilmektedir.
- Kütüphane: MS 2. yüzyıla tarihlenen yapı, Efes’teki Celsus Kütüphanesi’nden sonra Türkiye’de en iyi korunmuş antik kütüphane örneklerinden biri kabul edilir.
- Bouleuterion / Gerontikon (meclis/yaşlılar konseyi yapısı), gymnasion, Roma hamamları, agora, su kemerleri ve kenti ikiye bölen dere üzerindeki uzun tonozlu köprü-alt yapı Nysa’nın karakteristik yapıları arasındadır.
(Kaynak: Turkish Museums – Aydın Nysa Örenyeri
Sultanhisar Belediyesi – Nysa Ancient City)
Günümüzde Nysa’da kazı, koruma ve restorasyon çalışmaları Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi başkanlığındaki ekipler tarafından sürdürülmektedir. Ziyaretçiler, vadinin iki yakasına yayılmış tiyatro, stadyum, kütüphane ve meclis binası arasında dolaşırken, hem ormanla çevrili bir vadi peyzajını hem de Roma İmparatorluk döneminin anıtsal kamu yapılarının ölçeğini aynı anda deneyimleyebilmektedir.
(Kaynak: Nysa Kazısı – Resmî site
Turkish Museums – Aydın Nysa Örenyeri)