Klazomenai Antik Kenti (Urla, İzmir)
Klazomenai Antik Kenti, İzmir’in Urla ilçesi sınırları içinde, Urla–Çeşme Yarımadası’nın kuzey kıyısında ve İzmir Körfezi’nin ortalarında yer alır. On iki İyon kentinden biri olan Klazomenai’nin bir bölümü, bugün Urla Devlet Hastanesi Kemik Hastalıkları Hastanesi’nin bulunduğu Karantina Adası üzerindedir; yerleşim, adanın karşısındaki Limantepe’den batıdaki Ayyıldız ve Cankurtaran tepelerinin eteklerine kadar uzanır.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – “Klazomenai (Urla)”; Kültür Portalı – “Klazomenai Örenyeri”; Visit İzmir – “Klazomenai Antik Kenti”) :contentReference[oaicite:0]{index=0}
Bölge, Limantepe’de MÖ 4000’lere (Geç Kalkolitik / Erken Tunç Çağı) uzanan yerleşim izleriyle çok katmanlı bir kültürel dokuya sahiptir; Demir Çağı’nda ise Klazomenai kenti ortaya çıkar. MÖ 7.–6. yüzyıllarda İyon dünyasının önemli liman kentlerinden biri olan Klazomenai, Ege–Akdeniz ticaret ağında etkin bir rol oynamış, özellikle zeytinyağı ve şarap üretimi ve ihracatıyla ün kazanmıştır.
(Kaynak: muze.gov.tr – “Klazomenai Örenyeri”; VisitUrla – “Klazomenai Antik Kenti”; Visit İzmir – “Klazomenai Antik Kenti”) :contentReference[oaicite:1]{index=1}
MÖ 6. yüzyıl sonlarında artan refah, kentteki zeytinyağı üretim işliklerinin çoğalması ve yerleşimin genişlemesiyle izlenir. Ancak MÖ 6. yüzyıl ortalarındaki Pers istilası ve MÖ 499’da patlak veren İyon İsyanı döneminde Klazomenai halkı, saldırılardan korunmak için ana karadaki kentin büyük bölümünü terk ederek, kıyının hemen açığındaki Karantina Adası’na çekilmiş ve kenti bir “ada kenti” olarak sürdürmüştür.
(Kaynak: Kültür Portalı – “Klazomenai Örenyeri”; İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – “Klazomenai (Urla)”; UKTA – “Klazomenai Kazı Alanı”) :contentReference[oaicite:2]{index=2}
Klazomenai’nin dünya çapındaki ünü, büyük ölçüde MÖ 6. yüzyıla tarihlenen ve Anadolu’nun bilinen en eski zeytinyağı işliği olan tesisinden gelir. Kayaya oyulmuş, farklı işlevlere sahip 15 çukurlu işlik, 2004–2005 kazıları sırasında ortaya çıkarılmış; Ege Üniversitesi ve Klazomenai Kazı Başkanlığı’nın yürüttüğü projeyle orijinal yerine rekonstrükte edilerek yeniden çalışır hâle getirilmiştir. Bu işlik, bugün kullanılan sürekli sistemli zeytinyağı üretim teknolojisinin 2600 yıl önce bu bölgede geliştirildiğini göstermesi bakımından benzersizdir.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – “Klazomenai (Urla)”; İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – “Klazomenai Ören Yeri Kazısı / Urla”; Visit İzmir – “Klazomenai Zeytinyağı İşliği”; Kültür Envanteri – “Klazomenai Zeytin İşliği”) :contentReference[oaicite:3]{index=3}
Kazı çalışmaları, ilk olarak 1979–80’de Kültür Bakanlığı’nın yüzey araştırmaları ile başlamış; 1981’den itibaren kesintili ve sonrasında düzenli kazılar yürütülmüştür. Günümüzde çalışmalar, Bilkent Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Yaşar Ersoy başkanlığındaki ekip tarafından sürdürülmektedir. Yerleşimde konut alanları, nekropol (mezarlık) alanları, savunma sistemleri, seramik atölyeleri ve adaya bağlanan Hellenistik dönem taş geçit (yaklaşık 400 m uzunluğunda sualtı yol) gibi yapılar belgelenmiştir. Son yıllarda ayrıca kent adına ait Apollon tasvirli kil mühür gibi önemli buluntular da ortaya çıkarılmıştır.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – “Klazomenai Ören Yeri Kazısı / Urla”; Koç Üniversitesi AKMED / KUDAΡ – “The Hellenistic-era Causeway at Klazomenai”; ArkeoNews – “Klazomenai, seramik merkezi ve kente ait ilk mühür”) :contentReference[oaicite:4]{index=4}
Günümüzde Klazomenai Örenyeri, zeytinyağı işliği rekonstrüksiyonu, ana karadaki yerleşim kalıntıları, nekropol alanı ve Karantina Adası çevresindeki sualtı kalıntılarıyla, hem antik bir İyon liman kentinin gelişimini hem de Ege’de zeytincilik kültürünün kökenlerini yerinde izleme imkânı sunar. Alan, İzmir kent merkezi ve Urla’dan günübirlik ziyaretler için uygun olup, açık hava müzesi niteliğinde düzenlenmiştir.
(Kaynak: Turkish Museums – “İzmir Klazomenai Örenyeri”; Visit İzmir – “Klazomenai Antik Kenti”; VisitUrla – “Klazomenai Antik Zeytinyağı İşliği”) :contentReference[oaicite:5]{index=5}