Klaros Kehanet Merkezi (Menderes, İzmir)
Klaros, İzmir’in Menderes ilçesi Ahmetbeyli Mahallesi sınırları içinde, Cumaovası (Menderes) ovasını Kuşadası Körfezi’ne bağlayan Ahmetbeyli (Ales) Vadisi’nin taban düzlüğünde yer alan bir Apollon kehanet (bilicilik) merkezidir. Kutsal alan, kuzeydeki Kolophon’a (Değirmendere) yaklaşık 13 km, güneydeki kıyı yerleşimi Notion’a (Ahmetbeyli sahili) yaklaşık 1,5–2 km mesafede konumlanmıştır; hiçbir zaman bağımsız bir kent olmamış, daima Kolophon’un kutsal alanı olarak gelişmiştir.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – Klaros (Menderes)
Turkish Museums – İzmir Klaros Örenyeri
Vikipedi – Klaros)
Antikçağ’da Klaros, başta Delphi ve Didyma olmak üzere büyük Apollon merkezleriyle birlikte, Anadolu’nun en önemli kehanet merkezlerinden biri kabul edilirdi. Yazılı ve arkeolojik bulgular, kutsal alanın MÖ 13. yüzyıl sonlarında oluşmaya başladığını, MS 4. yüzyılda Hristiyanlığın yayılmasıyla terk edildiğini gösterir; böylece yaklaşık bin yılı aşkın süreyle kehanet işlevini sürdürmüş eşsiz bir kutsal alan örneğidir.
(Kaynak: İzmir Dergisi – Klaros’un Kehanetleri
Küçük Dünya – Claros: Tanrı Apollon’un Kehanet Merkezi
Vikipedi – Klaros)
Mitolojik gelenekte Klaros’un kuruluşu, Thebai’li kahin Teiresias’ın kızı Manto, Girit’ten gelen kahin Rhakios ve Tanrı Apollon ile ilişkilendirilir; bu nedenle alan güçlü bir Apollon Klarios kültünün merkezi hâline gelmiştir. Kazılarda tapınağın yakınında tespit edilen kutsal mağara, erken dönemlerde Anadolu’nun ana tanrıçası Kybele kültünün de var olduğuna işaret eder; böylece Klaros’ta Yunan yerleşiminden önce başlayan yerel bir kutsallığın, Apollon kültüyle devam ettiği düşünülmektedir.
(Kaynak: Karya Family Resort blog – Apollon’un kehanet merkezi Claros
Vikipedi – Klaros)
Klaros’ta ortaya çıkarılan mimari kalıntılar, kehanet kültünün ritüel işleyişini somut biçimde gösterir:
- Apollon Tapınağı: Geç Hellenistik döneme tarihlenen, Dor düzeninde büyük bir tapınak olup, içinde kehanetlerin verildiği yeraltı adytonu ve kutsal su kaynağı yer alır.
- Tapınak önünde anıtsal sunak ve kutsal alanın girişinde propylon (anıtsal kapı) bulunur.
- Kâhin ve görevlilerin kaldığı katagogion odaları ile kutsal alanı çevreleyen portikolar, ziyaretçileri ve adak sahiplerini ağırlamak için kullanılmıştır.
Bu düzeniyle Klaros, antik dünyada kehanet sisteminin tamamını aynı alanda görebildiğimiz nadir örneklerden biridir.
(Kaynak: Turkish Museums – İzmir Klaros Örenyeri
ANAMED – Koç Üniversitesi – “Klaros: An Oracular Center of Apollo in Western Anatolia”
Bilimsel makale – “Bir Kutsal Alan Arkeoparkı: Klaros / A Sanctuary Archaeopark Claros” (Academia.edu))
Kutsal alanın en dikkat çekici özelliklerinden biri, tapınak içinde yer alan Apollon, Artemis ve Leto’yu birlikte betimleyen kült heykel grubudur. Ayrıca tapınağın basamaklarının dahi yazıtlı olması, Klaros’u diğer kehanet merkezlerinden ayıran özgün bir niteliktir; yüzlerce adak ve onur yazıtı, kente uzak diyarlardan gelen başvuruları ve verilen cevapları belgelemesi açısından büyük önem taşır.
(Kaynak: Küçük Dünya – Claros: Tanrı Apollon’un Kehanet Merkezi
Turkish Museums – İzmir Klaros Örenyeri)
Klaros’ta ilk bilimsel araştırmalar 1886’da C. Schuchhardt ile başlamış; 1900’lerin başında Th. Macridy ve Charles Picard tarafından sürdürülen kazılarla kutsal alanın mimarisi büyük ölçüde ortaya çıkarılmıştır. 1980’lerden itibaren Fransız ve Türk ekiplerinin ortak çalışmaları ve özellikle Prof. Dr. Nuran Şahin başkanlığında yürütülen kazılarla, alan hem bilimsel olarak belgelenmiş hem de arkeopark anlayışıyla ziyarete açılacak biçimde düzenlenmiştir. Kazılarda bulunan heykel, kabartma ve küçük buluntuların büyük bir bölümü İzmir Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmektedir.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Md. – Klaros (Menderes)
ANAMED – Klaros makalesi
Ege Yayınları – N. Şahin, Klaros. Apollon Klarios Bilicilik Merkezi (özet tanıtım sayfaları))