İzmir Agorası (Smyrna Agorası) – Konak, İzmir
İzmir Agorası, antik Smyrna kentinin devlet agorası olup günümüzde İzmir’in Konak ilçesinde, Kadifekale ile Kemeraltı arasında, tarihi kent merkezinin tam kalbinde yer alır. Pagos (Kadifekale) tepesinin kuzey yamacına, MÖ 4. yüzyılda kentin bu bölgeye taşınmasıyla birlikte kurulmuştur. Bugün dünyada kent merkezinde yer alan en büyük agoralardan biri olarak kabul edilir ve 2020 yılında UNESCO’nun “İzmir Tarihi Liman Kenti” başlıklı Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dâhil edilmiştir.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – “İzmir – Agora”; Vikipedi – “İzmir Agorası”; Visitİzmir – “Agora Örenyeri”) :contentReference[oaicite:0]{index=0}
Hellenistik Dönem’de kent planına uygun olarak dikdörtgen planlı, ortasında geniş avlusu bulunan ve revaklarla (stoa) çevrili bir kompleks olarak tasarlanmıştır. MÖ 4. yüzyılda kurulan bu ilk yapı, MS 178 yılındaki büyük depremde büyük ölçüde yıkılmış; ardından İmparator Marcus Aurelius’un desteğiyle Roma agorası olarak yeniden inşa edilmiştir. Günümüzde görülen kalıntıların büyük bölümü bu Roma Dönemi yeniden inşasına aittir.
(Kaynak: İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – “İzmir – Agora”; Vikipedi – “İzmir Agorası”; Antik Smyrna – “Agora”) :contentReference[oaicite:1]{index=1}
Smyrna Agorası, antik kentin idari, siyasi, adli ve ticari merkezi olarak işlev görmüştür; bu nedenle kaynaklarda “devlet agorası” olarak da anılır. Avlunun etrafını saran batı ve kuzey stoaları ile kuzeyde yer alan bazilika özellikle dikkat çekicidir. Bazilika alt katındaki tonozlu mekânların duvarlarında yer alan yüzlerce Yunanca grafiti, gündelik yaşamdan sahneler, isimler, oyunlar ve dualar içerir ve bu yönüyle dünyadaki en zengin antik grafiti koleksiyonlarından birini oluşturur.
(Kaynak: Smyrna Agorası Resmî Sitesi – “Smyrna Antik Kenti”; Smyrna Agorası Deneyim Merkezi – “Smyrna Agorası”; Antik Smyrna – “Agora”) :contentReference[oaicite:2]{index=2}
Agora’daki arkeolojik kazılar, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk sistematik kazı çalışmalarından biri olarak 1932–1941 yılları arasında İzmir Müzesi Müdürü Selahattin Kantar ve Alman arkeolog Rudolf Naumann tarafından başlatılmıştır. 2007 yılından itibaren kazılar, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi’nden Prof. Dr. Akın Ersoy başkanlığındaki ekip tarafından sürdürülmektedir. Bugün alan, “İzmir Agora Örenyeri” olarak düzenlenmiş bir açık hava müzesi niteliğindedir.
(Kaynak: Turkish Museums – “İzmir Agora Örenyeri”; Smyrna Agorası – “Smyrna Antik Kenti Kazısı”; Vikipedi – “İzmir Agorası”) :contentReference[oaicite:3]{index=3}
Kazılar sayesinde agoranın avlusunu çevreleyen batı stoası, bazilika (kuzey stoa), kent meclisi (bouleuterion olarak yorumlanan yapı), mozaikli salon, Roma hamamı ve alan içinde yer alan Osmanlı dönemi yapı ve Müslüman mezarlığı gün ışığına çıkarılmıştır. Böylece Smyrna Agorası, Hellenistik, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerini üst üste gösteren, çok katmanlı bir kentsel arkeolojik alan olarak İzmir tarihinin sürekliliğini izleyebileceğiniz eşsiz bir mekâna dönüşmüştür.
(Kaynak: Smyrna Agorası Resmî Sitesi – “Smyrna Antik Kenti”; muze.gov.tr – “Agora Örenyeri”; Turkish Archaeological News – “Agora of Smyrna”) :contentReference[oaicite:4]{index=4}