Cyzicus (Kyzikos) Antik Kenti – Erdek, Balıkesir
Cyzicus Antik Kenti, Balıkesir ilinin Erdek ilçesi Bandırma Körfezi kıyısında, Kapıdağ Yarımadası’nın güney eteklerinde yer alır. Günümüzde Erdek’in Belkıs mahallesi olarak bilinen alanda konumlanmış olup, bir dönem hem Marmara Denizi hem Manyas Gölü kıyılarına hâkim, doğu–batı deniz yollarını kontrol eden stratejik bir liman kentiydi.
(Kaynak: Kültür Portalı – Cyzicus Antik Kenti
Balıkesir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Cyzicus)
Kent, efsanelere göre Argonotlar ve Kral Kyzikos efsanesiyle ilişkilendirilir. Tarihsel olaraksa MÖ 8. yüzyılda Aiol kökenli göçmenler tarafından kurulmuş, kısa süre sonra Miletliler tarafından kolonize edilmiştir. Herodotos ve Strabon gibi antik yazarlar, Kyzikos’un Propontis (Marmara Denizi) kıyısındaki en zengin ve güçlü şehirlerden biri olduğunu aktarır.
(Kaynak: Balıkesir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Cyzicus
Anadolu Ajansı – “Erdek’te Argonot efsanesinin kenti Cyzicus gün yüzüne çıkıyor”)
Cyzicus, MÖ 6. yüzyıldan itibaren Pers egemenliği altına girmiş, daha sonra Atina’nın Delos Birliği’ne katılmıştır. Makedonya Kralı Büyük İskender döneminde yeniden özerklik kazanmış; Roma döneminde ise Asia Eyaleti’nin en önemli liman kenti hâline gelmiştir. Özellikle İmparator Hadrianus döneminde büyük bir inşa faaliyeti görülmüş, kent imparator kültü merkezi olarak da anılmıştır.
(Kaynak: Kültür Portalı – Cyzicus Antik Kenti
Arkeolojik Haber – “Cyzicus Antik Kenti Roma İmparatorluk Dönemi’nden Kalma En Büyük Tapınaklardan Birine Ev Sahipliği Yapıyor”)
En dikkat çekici yapı, Hadrian Tapınağı (Temple of Hadrian) olarak bilinen devasa yapıdır. Roma İmparatoru Hadrianus’a ithaf edilen bu tapınağın sütunları yaklaşık 21 metre yüksekliğe ulaşır ve çevresindeki frizlerde tanrılarla imparatorun buluşması sahneleri işlenmiştir. Antik kaynaklarda, bu tapınağın dünyanın en büyük mermer tapınaklarından biri olduğu belirtilir.
(Kaynak: Arkeolojik Haber – Cyzicus Hadrian Tapınağı;
AA – “Erdek’te 2 bin yıllık Hadrian Tapınağı gün yüzüne çıkarılıyor”)
Cyzicus’un zenginliği, özellikle mermer işçiliği ve sikkeleri ile de ünlüdür. MÖ 5. yüzyıldan itibaren altın stater basan kent, bu yönüyle Anadolu’nun ilk büyük para merkezlerinden biri sayılır. Kyzikos staterleri, antik dünyada “Kyzikenes” adıyla bilinir ve altın–elektrum karışımıyla diğer kent paralarından ayrılır.
(Kaynak: Balıkesir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Cyzicus;
Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri – Kyzikos (Belkıs / Dindymos))
Ortaçağ’da Marmara’daki deprem ve deniz çekilmesiyle limanlar dolmuş, kentin önemi azalmıştır. Osmanlı döneminde bölge “Belkıs Harabeleri” olarak anılmıştır. Günümüzde antik kentte sur kalıntıları, tiyatro, stadyum, agora, su kemerleri ve özellikle Hadrian Tapınağı’nın sütunları görülebilmektedir. Kazılar Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi koordinasyonunda sürmektedir.
(Kaynak: Anadolu Ajansı – “Erdek’te Argonot efsanesinin kenti Cyzicus gün yüzüne çıkıyor”;
Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi – Cyzicus Antik Kenti Kazı Başkanlığı)