Çatalhöyük – Konya, Türkiye
Çatalhöyük (Doğu ve Batı höyükleri), Konya Ovası’nda Neolitik–Kalkolitik döneme (yak. MÖ 7100–6000) tarihlenen, sıkışık planlı bir yerleşimdir. Sokak yoktur; çatıdan girişli kerpiç evler yan yana dizilir. İç duvarlardaki duvar resimleri, kabartmalar, bucrania (boğa başları) ve kurulmuş nişler, ritüelin ev içine taşındığını gösterir. Ev taban altı gömüler, obsidyen aletler ve uzak mesafe değiş-tokuş (ör. Akdeniz deniz kabukları, Anadolu obsidyeni) karmaşık sosyal ağlara işaret eder.
Önemi:
- Erken çiftçi topluluklar, sembolizm ve hane temelli ritüel için başat bir veri kaynağıdır.
- UNESCO Dünya Mirası (2012): erken yerleşik yaşam ve toplumsal karmaşıklığa tanıklığıyla listelidir.
- Mellaart’tan Ian Hodder’a uzanan kazılar, refleksif arkeoloji ve disiplinlerarası yöntemlerin (biyoarkeoloji, paleoçevre, CBS) öncülerindendir.
Kaynaklar
- UNESCO – https://whc.unesco.org/en/list/1405
- Vikipedi – https://en.wikipedia.org/wiki/Çatalhöyük
- Çatalhöyük Araştırma Projesi arşivleri (Stanford/Cambridge)