Bubon

Bubon (antik Yunanca: Boubon), Guneybati Turkiye'de Burdur ilinin guney ucundaki Ibecik koyu yakinlarinda, Dikmen Tepe uzerinde yer alan kucuk ama tarihsel onemi buyuk bir Greko-Romen kenttir. Kucuk olcegine ragmen Bubon, Likya Birligi'nde Patara ve Ksanthos gibi buyuk kentlerle esit oy hakkina sahipti. Kent, Roma imparatorluk kultune adanmis Sebasteion tapinagiyla dunya capinda unludur; bu tapinak, yaklasik on iki gercek insan boyutunda bronz heykel barindirmistir. Bu heykellerin 1960'larda yasadisi kazillarla yagmalanarak Bati'daki muzelere satilmasi ve devam eden iade surecleri, Bubon'u kulturel miras sucu ve uluslararasi antika hukuku alaninda en onemli orneklerden biri haline getirmistir. Turkiye'nin ilk kadin arkeolougu Prof. Jale Inan'in 1990'da gerceklestirdigi kurtarma kazisi, Sebasteion'un bu basyyapitlarin kaynagi oldugunu dogrulayarak Turkiye'nin sistematik iade kampanyasinin temelini atmistir.

1. Bubon Neden Onemli
2. Cografya ve Konum
3. Tarihsel Surec
4. Baslica Yapilar
5. Bubon Bronzlari: Yagma ve Iade Sureci
6. Arkeolojik Calismalar
7. Ziyaretci Bilgileri
8. Sikca Sorulan Sorular
9. Kaynaklar ve Ileri Okuma

Bubon Neden Onemli

1. Benzersiz bronz imparatorluk portreleri. Bubon Sebasteionu, Roma dunyasindaki en iyi belgelenmis imparatorluk kultu tapinaklarindan biridir. Yaklasik on iki gercek insan boyutunda, son derece yuksek sanatsal kalitede bronz heykel barindirmistir. Bu denli iyi korunmus ve bu kadar cok bronz heykele sahip bir Roma imparatorluk kultu kompleksi arkeolojik kayitlarda neredeyse essizdir; cunku bronz, antik cag ve ortacag boyunca yeniden kullanilmak uzere rutin olarak eritilmistir.

2. Uluslararasi kultur mirasi sucunun simge davasi. Bubon bronzlarinin yagmalanmasi ve uluslararasi trafigi -- Cleveland Sanat Muzesi, J. Paul Getty Muzesi ve Shelby White gibi ozel koleksiyoncular dahil -- kulturel mulkiyet hukukunda donum noktasi olmustur. Dava, dunya genelindeki muzelerin provenance (koken) arastirmasina ve edinim etigine yaklasimini temelden degistirmis; uluslararasi sanat hukukunu sekillendirmeye devam eden emsaller olusturmustur.

3. Kibyra Tetrapolisi uyesi. Balbura ve Oenoanda gibi komsulariyla birlikte, Roma'nin MO 82'de dagittigi dort kentlik birligin parcasidir. Bu siyasi baglilik, kentin kulturel kimligini ve Roma ile iliskisini sekillendirmistir.

4. Orantisiz siyasi etki. En kucuk Likya kentlerinden biri olmasina ragmen, Likya Birligi'nde Patara ve Ksanthos gibi buyuk merkezlerle esit oy hakkina sahipti. Bu durum, Birlik'teki siyasi etkinin nufusla dogrudan orantili olmadigini ve stratejik cografi konumun kucuk boyutu telafi edebildigini gosterir.

5. Arkeolojik iade hareketinin oncusu. Bubon bronzlarinin hikayesi, Turkiye'nin kulturel politikasini ve uluslararasi muze etigini dogrudan etkilemis; yagmalanmis antika eserlerin iadesi konusundaki kuresel tartismalarda referans noktasi haline gelmistir. Dava, hukuk fakultelerinde, muze calismalari programlarinda ve sanat tarihi bolumlerinde dunya genelinde incelenmektedir.

Cografya ve Konum

Bubon, Burdur ilinin guney kenarinda, Mugla ili sinirna yakin, Ibecik koyu civarinda Dikmen Tepe uzerinde yuksek bir arazide yer almaktadir. Kent, cevredeki tarim ovalarina ve ormanlik daglara hakim bakan bir yamac konumundadir.

Arazi, Likya-Pisidya gecis bolgesine ozgu bir karaktere sahiptir: dalgali tepeler, cam ormanlari, ekili alanlar ve mevsimsel dereler. Iklim karasal Akdeniz nitelligindedir; kislar soguk olup yuksek kesimlere kar getirebilir, yazlar sicak ve kuraktir.

Temel cografi bilgiler:

• Il: Burdur
• Ilce: Golhisar
• En yakin koy: Ibecik
• En yakin buyuk sehir: Burdur (yaklasik 90 km)
• Arazi: Dikmen Tepe uzerinde yamac yerlesimi
• Rakim: Yaklasik 1.200--1.400 m
• Bolgesel baglam: Antik Likya'nin kuzey siniri, Pisidya'ya gecis

Stratejik Konum

Bubon'un Likya kiyisi ile Anadolu ic bolgeleri arasindaki dag yollari uzerindeki konumu, kucuk boyutuna ragmen stratejik onem tasimaktadir. Kent, Golhisar ovasindan kiyisal ovalara ulasimi saglayan dag gecitlerini kontrol etmistir. Bu cografi rol, Likya Birligi'nin bu denli kucuk bir kente neden esit oy hakki tanidiginig aciklar: Bubon, onemli goc ve ticaret guzergahlarini kontrol ediyordu.

Cevre Baglami

Cevredeki ortam, antik yerlesim icin temel dogal kaynaklar saglamistir: cam ormanlarindan kereste, hayvancilik icin otlak, asagidaki vadide tarim arazisi ve mevsimsel dereler ile kaynaklardan su. Daglik konum ayrica dogal savunma avantajlari sunmustur; Dikmen Tepe cevresindeki dik arazi, yerlesime bircok yonden yaklasmayi zorlastirmistir.

Tarihsel Surec

Erken Yerlesim ve Kibyra Tetrapolisi (MO 82 oncesi)

Bubon'a iliskin en eski kaynaklar, MO 2. yuzyilda kurulan Kibyra Tetrapolisi cercevesindedir. Kibyra, Balbura ve Oenoanda ile birlikte birligin toplu askeri gucune katkida bulunmustur. Tetrapol, Kibyra'nin hakimiyetindeydi; Kibyra tek basina 30.000 piyade ve 2.000 suvari cikartabiliyordu -- Roma'nin ciddiye aldigi buyuk bir kuvvet.

Tetrapol, Mithridates Savaslari sirasinda Roma'ya karsi Pontos Krali VI. Mithridates'i desteklemis -- felaket bir diplomatik hesap hatasi. Mithridates'in yenilgisinin ardindan Romali general Lucius Licinius Murena, MO 82'de birligi dagitmis ve uye kentlerini farkli idari birimler arasinda yeniden dagitmistir.

Ilk Avrupa Kesfi (1842)

Bubon'un kalinlari, 1842'de Avrupali kasifler tarafindan ilk kez belgelenmistir. Yerel halk harabelerden uzun suredir haberdardi, ancak resmi dokumantasyon bu tarihte baslamistir. Erken gezginler, yerlesimin ana hatlarini kaydetmis ve yamac boyunca dagilan mimari parcalarin varligini not etmistir.

Likya Birligi Donemi (MO 82 -- MS 43)

Tetrapolisin dagitilmasindan sonra Bubon, antik yazarlarin temsilci hukumet modeli olarak ovdugu olagustandisi demokratik Likya kentleri federasyonu olan Likya Birligi'ne dahil edilmistir. Dikkat cekici bicimde, kucuk nufusuna ragmen Patara, Ksanthos ve Myra gibi cok daha buyuk Likya kentleriyle esit oy hakki (isopoliteia) verilmistir. Bu statunun, kentin dag yollarini kontrol eden stratejik konumunu ve Birlik'in kuzey daglik bolge temsiliyetini koruma istegini yansittigi dusunulmektedir.

Likya Birligi sonunda Imparator Claudius tarafindan MS 43'te ilhak edilerek Roma'nin Likya eyaleti haline gelmistir.

Roma Imparatorluk Donemi (MS 1.--3. yuzyil)

Bu donem, Bubon'un en parlak cagidir. Imparator Nero (54--68) doneminde kentin Sebasteionu insa edilmis -- imparatorluk kultune adanmis kucuk ama zengin donanilmis bir tapinak. Kucuk bir dag kentinde boyle sofistike bir yapinin insasi, Roma Imparatorlugu'nun en uzak koselerinde bile imparatorluk kultu uygulamasinin derinligini gostermektedir.

Sonraki iki yuzyil boyunca, hukum suren imparatorlarin yeni heykelleri koleksiyona eklenerek olagustu bir bronz imparatorluk portre galerisi olusturulmustur. Tanimlanan imparatorluk konulari sunlardir:

• Nero (yapinin insasinda onurlandirilan ilk imparator)
• Marcus Aurelius (filozof imparator, 161-180)
• Lucius Verus (Marcus Aurelius ile ortak imparator, 161-169)
• Septimius Severus (193-211)
• Caracalla (198-217)
• Birkac imparatorluk kadini (imparatoriceler ve imparatorluk ailesinin kadin uyeleri)

Gec Antik Cag ve Terk Edilme

Likya'daki bircok kucuk dag kenti gibi Bubon da Gec Antik Cag'da yavas yavas gerilemistir. Imparator I. Theodosius'un 380-390'lardaki paganlik karsiti kararnameleriyle Hiristiyanligin imparatorluk kultunun yerini almasiyla Sebasteion islevini yitirmistir. Kent nihayet terk edilmis ve anitlari biriken toprak ve bitki ortusu altinda yavas yavas gomulmustur -- bu durum ironik bir sekilde bin yildan fazla yeniden kesfedilmeyecek bronz heykellerin korunmasina yardimci olmustur.

Baslica Yapilar

Sebasteion (Imparatorluk Kultu Tapinagi)

Sebasteion, Bubon'un en onemli yapisi ve uluslararasi unun kaynagidir. Imparator Nero doneminde (MS 1. yuzyilin ilk yarisi) insa edilen bu kucuk tapinak, Roma imparatorunun ilahi bir figur olarak tapinilmasina adanmistir.

Sebasteion hakkinda temel bilgiler:

• Insaat tarihi: Nero donemi (yak. MS 54--68)
• Aktif kullanim: Yaklasik 200 yil, 1. yuzyildan 3. yuzyil ortasina
• Heykel sayisi: Yaklasik 12 gercek insan boyutunda bronz heykel
• Sanatsal kalite: Son derece yuksek; bronzlar, en iyi baskent uretimeriyle kiyaslanabilir kalitede Roma eyalet sanatinin basyapitlari sayilir
• Heykel konulari: Nero, Marcus Aurelius, Lucius Verus, Septimius Severus, Caracalla ve birkac imparatorice portresi
• Yazitlar: Yapinin icindeki heykel kaidelerinde konulari ve her heykeli finanse eden bagiscilari tanimlayan adak yazitlari
• Islev: Dini ibadet, siyasi sadakat gosterimi ve kentsel gururu birlestiren karmasik bir rol

Heykeller gercek insan boyutlarinda imal edilmis ve yuz ozellikleri, sac modelleri, askeri zirhlar ve kumaslamalar dahil olmak uzere olagustu sanatsal beceri sergilemistir. Bu birikimli yaklasim olagan disi olup Bubon Sebasteion'unu eyalet kentlerinin merkezi imparatorluk ile iliskilerini nasil surdurugulerini anlamak icin ozellikle degerli kilmaktadir.

Tiyatro

Bubon, kucuk Likya kentlerine ozgu bir tiyatro kalintisina sahiptir. Tiyatro hem dramatik gosteriler icin eglence mekani hem de sivil meclis alani olarak kullanilmistir. Kavea (oturma alani), insaat cabasini azaltmak icin yamacin dogal egimine yaslandirilarak insa edilmistir.

Agora

Agora, kentin ticari ve sivil kalbi olarak islev gormistur. Kalintilar parcali olmakla birlikte, agoranin kent plani icindeki konumu, yamac araziye uyarlanmis standart bir Helenistik-Roma plani yansitmaktadir. Agora pazarlara, kamusal toplantilara, yargi islemlerine ve dini festivallere ev sahipligi yapmis olabilir.

Surlar

Kentin savunma duvarlarinin bolumleri ayakta kalmis olup antik yerlesimin cevresini tanimlamaktadir. Surlar, Dikmen Tepe'deki yamacin konturlarini takip ederek dogal kaya cikintillarini savunma hattina dahil etmistir. Duvar insaat teknigi ve malzemeleri, yerlesimin savunma evrelerinin tarihlendirilmesi icin kanit sunmaktadir.

Nekropol

Sur duvarlari disinda, mezar yapilari ve gomme alanlari tanimlanmistir. Nekropol, Bubon sakinlerinin birkac yuzyil boyunca nufus buyuklugu, toplumsal yapisi ve cenaze gelenekleri hakkinda bilgi saglamaktadir.

Bubon Bronzlari: Yagma ve Iade Sureci

Bubon bronzlarinin hikayesi, modern kulturel miras sucunun en onemli anlatillarindan biridir.

Yagma (1960'lar)

1960'larda Ibecik koylueri, gomulu kalintilarda degerli bronz heykeller oldugunu kesfetmistir. Mali degerlerini fark ederek yasadisi kazilar gerceklestirmis ve yaklasik dokuz gercek insan boyutunda bronz heykel ile diger heykel parcalarini cikarmistir. Bunlar Izmir'deki bir antikaciya satilmis, oradan aracilar agi uzerinden uluslararasi antika piyasasina dagitilmistir.

Turk yetkililerin bulgulari ogrenmesiyle 1967'de heykeller coktan ulke disina kacilmis ve ABD ile Avrupa'daki ozel koleksiyoncular ve muzelere satilmisti. Kaybin boyutu hemen anlasilmamis; dagitimin tam kapsamini izlemek on yillar almistir.

Muze Edinimleri

Sonraki on yillarda Bubon bronzlari bircok prestijli kurumun koleksiyonlarinda ortaya cikmistir:

• Cleveland Sanat Muzesi: Yaklasik 20 milyon dolar deger bicilen Marcus Aurelius bronzu. Bu, iade sagasinin en yuksek profilli davasi olmustur.
• J. Paul Getty Muzesi: Mevcut en guzel Roma bronz portrelerinden biri olan Lucius Verus bronzu.
• Shelby White koleksiyonu: Gercek insan boyutunda Lucius Verus heykeli.
• Danimarka muzesi: Imparator Severus'un bir bronz basi Danimarka'daki bir muze tarafindan edinilmistir.
• Cesitli diger parcalar ABD ve Avrupa'daki farkli kurumlara ve ozel koleksiyonlara dagitilmistir.

Her durumda, kurumlar bronzlari yeterli provenance arastirmasi yapmadan edinmistir -- modern oy tutum standartlari olusturulmadan once yaygin bir uygulamaydi.

Kurtarma Kazisi (1990)

1990'da Turkiye'nin ilk kadin arkeolougu ve Istanbul Universitesi profesoru Prof. Jale Inan (1914--2001), Bubon Sebasteionu'nda kurtarma kazisi gerceklestirmistir. Calismasi birkac acisindan cigiir acici olmustur:

• Hayatta kalan heykel kaidelerini muze koleksiyonlarindaki bilinen bronzlarla eslestirerek Sebasteion'un yagmalanan bronzlarin kaynagi oldugunu dogrulamistir.
• Hayatta kalan heykel kaideleri, yazitlar ve yapinin mimari duzeyine dayanarak bronz heykellerin Sebasteion icindeki yerlesimini rekonstrukte edebilmistir.
• Belgelemesi, Turkiye'nin daha sonra iade taleplerini surmek icin kullanacagi kanitsal temeli saglamistir.
• Bulgulari 1994'te Boubon Sebasteionu ve Heykelleri Uzerine Son Arastirmalar adli kitapta yayimlanmistir.

Prof. Jale Inan'in Bubon'daki calismasi, dikkatli arkeolojik belgelemenin, hirsizliktan on yillar sonra bile yagmalanmis kulturel mulkiyetin kurtarilmasi icin gereken hukuki kanitlari nasil saglayabildisinin ornegi olmustur.

Iade Calismalari (2012--gunumuz)

Turkiye, Bubon bronzlarinin iadesini 2012'de resmi olarak talep ederek sistematik bir kampanya baslatmistir. Yillar suren muzakere ve hukuki sureclerin ardindan onemli iadeler gerceklestirilmistir:

• Cleveland Sanat Muzesi, Marcus Aurelius bronzunu 2023'te Manhattan Bolge Savciligi'nin el koymasinin ardindan iade etmistir. El koyma, heykelin Turkiye'den yasadisi olarak ihrac edildigine dair kanitlara dayanmaktadir.
• Yaklasik 1,3 milyon dolar degerindeki Caracalla bronz portre parcasi bir ABD kurumundan geri getirilmistir.
• Tahmini 25 milyon dolar degerindeki bassiz Septimius Severus bronzu diplomatik ve hukuki kanallarla kurtarilmistir.
• Danimarka, bir Danimarka muzesinde bulunan Imparator Severus bronz basi nedeniyle devam eden muzakerelerle karsi karsiyadir.

Bubon bronzlari davasi, dunyada bircok hukuki islem ve muze politikasi gozden gecirmesinde referans alinmistir. Buyuk muzelerdeki edinim politikalarinin donusumunde dogrudan rol oynamistir.

Kulturel Miras Hukuku Uzerindeki Daha Genis Etki

Bubon davasi birkac onemli gelismeye katkida bulunmustur:

• Yabanci koleksiyonlardan binlerce nesneyi basariyla kurtaran Turkiye'nin kulturel miras iade programini guclendirmistir.
• Muze koleksiyonlarindan yagmalanmis antikalarin el konulmasi icin hukuki emsaller olusturmustur.
• Buyuk muzeleri daha titiz provenance arastirma standartlari benimsemeye zorlamistir.
• Yasadisi antika ticaretinin arkeolojik alanlara ve tarihsel bilgiye verdigi zarar konusunda kamusal farklindagligi artirmistir.

Arkeolojik Calismalar

1842: Avrupali gezginler tarafindan ilk belgeleme.

1960'lar--1970'ler: Koylulerin yasadisi kazilari; bronz heykeller yagmalanarak uluslararasi piyasaya satilmistir.

1990: Prof. Jale Inan Sebasteion'da kurtarma kazisi gerceklestirmistir. Alanin yagmalanan bronzlarin kaynagi oldugunu dogrulamis, heykel duzenlnesini rekonstrukte etmistir. Bu calisma, alanin arkeolojik tarihinde kritik donusum noktasi olmustur.

1994: Inan, Boubon Sebasteionu ve Heykelleri Uzerine Son Arastirmalar adli eserini yayimlamistir.

2004--2006: Kapsamli arkeolojik yuzey arastirmasi; sonuclar Boubon: The Inscriptions and Archaeological Remains; A Survey 2004--2006 (Meletemata 60, Atina 2008) olarak yayimlanmistir. Bu calisma, hayatta kalan yazitlari kataloglamis ve tiyatro, agora, surlar ve nekropol dahil alandaki mimari kalintiarin tam kapsamini belgelemistir.

2012--gunumuz: Devam eden iade calismalari ve muze koleksiyonlarini alana baglayan akademik arastirmalar. Uluslararasi konferans ve yayinlar Bubon davasini incelemeye devam etmektedir.

Guncel durum: Bubon'da aktif buyuk olcekli kazi yapilmamaktadir. Alan ziyarete acik olup resmi turizm altyapisi bulunmamaktadir. Sebasteion alani kismi olarak incelenmis olmakla birlikte genis kentin buyuk bolumu sistematik arastirma beklemektedir.

Ziyaretci Bilgileri

Ulasim

Bubon, Burdur ili Golhisar ilcesinden guneye, Ibecik koyune giden yol uzerindedir (yaklasik 20 km). Son bolumde toprak yol olabilir. GPS ve yerel yonlendirme kesinlikle onerilir; tabela sinirli ve alan iyi isaretlenmemistir.

Burdur il merkezinden: yaklasik 90 km, aracla yaklasik 1,5 saat. Antalya'dan: yaklasik 170 km, aracla yaklasik 2,5 saat. Fethiye'den: yaklasik 140 km, aracla yaklasik 2 saat.

En Uygun Ziyaret Zamani

• Ilkbahar (Nisan--Haziran): Ideal kosullar; ilik sicaklik ve yesil peyzaj. Yamactaki yabani cicekler dogal guzellik katar.
• Sonbahar (Eylul--Kasim): Hos hava, berrak gorus ve rahat yuruyus kosullari.
• Yaz (Temmuz--Agustos): Bu rakimda sicak ama idare edilebilir; sabah erken ziyaret onerilir.
• Kis (Aralik--Mart): Soguk, kar olasiligi; yol erisimi sinirli olabilir. Sıradan ziyaretciler icin onerilmez.

Yaninizda Bulunmasi Gerekenler

• Yamac arazisi icin saglam yuruyus ayakkabisi
• Gunes korumasi ve yeterli su (kisi basina minimum 2 litre)
• Fotograf makinesi
• Bronz heykeller hikayesi hakkinda on bilgi -- hikayeyi bilmek ziyareti olcusuz zenginlestirir
• Atistirmalik ve kumanya (alanda veya yakin civarda tesis yoktur)
• GPS cihazi veya cevrim disi haritalar

Ziyaret Suresi

• Hizli ziyaret: 45 dakika -- 1,5 saat
• Detayli ziyaret: 2--3 saat (surlar, agora ve tum yapilar dahil)
• Arastirma ziyareti: Yarim gun -- tam gun

Onerilen Rota

1. Sebasteion alaninda baslayin -- cogu ziyaretcinin Bubon'a gelme nedeni budur. Kalan heykel kaidelerini ve yazitlarini inceleyin. Bir zamanlar burada dikilen bronz imparator galerisini hayal edin ve bu heykellerin modern dunyada gecirdigi olaguanustu yolculuk uzerine dusunun.
2. Tiyatro kalintilarina yuruyun ve kaveanin tipik kucuk kent olcegini not edin.
3. Agora alanini kesfelin ve sivil mimari parcalari arayin.
4. Sur hattini Dikmen Tepe yamaci boyunca takip edin.
5. Sur disindaki nekropol alaninda mezar yapillarini arayin.
6. Cevredeki ovalara bakan bir noktada kentin stratejik konumunu degerlendirerek geziyi tamamlayin.

Yakin Cevre

• Kibyra: Tetrapolisin lideri, yaklasik 40 km kuzeyde. Tiyatro, stadyum ve dikkat cekici Medusa mozaigi ile onemli kazilmis alan. Bubon'un mutlak eslikci ziyareti.
• Balbura: Tetrapol uyesi, yaklasik 30 km guneydogu. Panoramik manzarali uzak tepe kalinlilari.
• Oenoanda: Dorduncu uye, Fethiye yakininda. Epikuroscu filozof Diogenes'in anitsal yaziti ile unlu.
• Burdur Arkeoloji Muzesi: Bolgesel eserler icerir ve iade edilen Bubon bronzlarinin bir kismi burada sergilenebilir. Ziyaret oncesi guncel sergileri kontrol edin.
• Sagalassos: Kuzeydoguda yaklasik 80 km'de, muhtesem dag ortami ve devam eden Belcika liderliginde kazilarla buyuk kazilmis kent.

Sikca Sorulan Sorular

Bronz heykellere ne oldu?

1960'larda koylulerce yasadisi kazilmis, Izmir'deki antikaciya satilmis ve aracilar uzerinden uluslararasi piyasaya dagitilmistir. Cleveland Sanat Muzesi ve J. Paul Getty Muzesi dahil ABD ve Avrupa'daki muze ve ozel koleksiyonlara ulasmistir. Turkiye 2012'den bu yana sistematik olarak geri alma calismalari yurutmekte; 2023 ve sonrasinda buyuk el koymalar ve iadeler gerceklesmektedir.

Jale Inan kimdir?

Prof. Jale Inan (1914--2001), Turkiye'nin ilk kadin arkeolougu ve Istanbul Universitesi'nde profesordur. Roma heykeltirasligi ve portre sanatinda uzmanlasmistir. 1990'da Bubon Sebasteionu'ndaki kurtarma kazisi, yagmalanan bronzlarin kaynagini dogrulayan temel calismadir. Titiz belgelemesi, Turkiye'nin sonraki iade cabalari icin kanitsal temeli saglamistir. Turk arkeolojisinin en onemli isimlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Sebasteion nedir?

Sebasteion (Yunanca "Sebastos"tan, Latince "Augustus"un karsiligi), Roma imparatorluk kultune -- imparatorun ilahi veya yari ilahi bir figur olarak tapinilmasina -- adanmis bir tapinak veya kutsal alandir. Sebasteion'lar, siyasi sadakat ve kentsel kimligin ifadeleri olarak Roma eyaletleri boyunca yaygindir. Bubon Sebasteionu, oldukca eksiksiz bir gercek boyutlu bronz imparatorluk portre setine ev sahipligi yapmasiyla ozeldir.

Bubon bronzlarini bugun nerede gorebilirim?

Iade edilen bronzlarin bir kismi Burdur Arkeoloji Muzesi ve Ankara ile Istanbul'daki ulusal muzeler dahil Turkiye'deki muzelerde sergilenmektedir. Guncel sergi programlarini ziyaret oncesi kontrol edin; sergiler kurumlar arasinda donaabimle olabilir.

Giris ucreti var mi?

Mevcut bilgilere gore resmi bir giris ucreti yoktur. Alan resmi bir turist destinasyonu olarak yonetilmemekte ve bilet altyapisi bulunmamaktadir.

Bubon davasi muze uygulamalarini nasil degistirdi?

Bubon iade davasi, dunya genelindeki buyuk muzelerde edinim politikalarinin sikilamasina onemli olcude katkida bulunmustur. Muzeler artik antik sanat satin almadan once en az 1970'e (UNESCO'nun kulturel mulkiyet yasadisi trafigine iliskin sozlesmesi tarihi) kadar uzanan belgelenmis provenance talep etmekte ve bircok kurum ozel provenance arastirma birimleri kurmustur.

Kibyra Tetrapolisi nedir?

Kibyra Tetrapolisi, Kibyra (hakim uye), Bubon, Balbura ve Oenoanda'dan olusan dort kentlik bir ittifakti. MO 2. yuzyilda kurulmus olup 30.000'den fazla askerlik birlesik askeri guc cikarabiliyordu. Ittifak, uye kentlerin Mithridates Savaslarinda kaybeden tarafi desteklemesinin ardindan Roma tarafindan MO 82'de dagilmistir.

Mimari Olculer ve Sayisal Veriler

Bubon'un yapilarinin boyutlari, ozellikle Sebasteion'un kompakt olcegi, kucuk bir dag kentinin Roma imparatorluk kultu icin ne denli ozenli bir mimari program yuruttugunuu gostermektedir:

Sebasteion'un 6,5 x 4,8 metrelik ic alani, bu denli onemli bir bronz heykel koleksiyonunu barindiran mekanin sasirtici derecede kucuk oldugunuu gosterir. Yapi, guneye acik uc odali bir tasarimda, muhtemelen dikdortgen bir terasa bakan bir stoa icinde yer almistir. Bu teras, bati ucunda tiyatroya baglanmaktaydi.

Sikke ve Numismatik Kanitlar

Bubon'un sikke basimi sinirli olmakla birlikte, kentle iliskili numismatik kanitlar tarihsel onemini belgelemektedir:

Kibyra Tetrapolisi Sikkeleri

Tetrapol doneminde (MO 2. yuzyil - MO 82) Bubon'un kendi bagimsiz sikke basimi tespit edilememistir. Ancak hakim uye Kibyra, birligi temsil eden sikkeler basmistir. Kibyra sikkeleri genellikle at binicisi ve kalkan motifi tasimakta olup Tetrapol'un askeri karakterini yansitmaktadir.

Likya Birligi Sikkeleri

Likya Birligi doneminde (MO 82 - MS 43) Bubon, Birlik sikkelerinde temsil edilmistir. Likya Birligi, ortaklasa basilan gumus ve bronz sikkelerde lir, Apollo basi ve ok sadagi gibi ortak motifler kullanmistir.

Roma Donemi Bronz Sikkeleri

Roma imparatorluk doneminde Bubon, kendi adini tasiyan kucuk bronz sikkeler basmistir. Bu sikkeler, kentin Roma donemi idari yapisini ve yerel kimligini belgeleyen nadir numismatik kanitlardir.

Bubon Bronzlarinin Detayli Envanter Tablosu

Sebasteion'dan yagmalanan ve sonradan izlenen bronz heykellerin bilinen durumu asagidaki tabloda ozetlenmistir:

Manhattan Bolge Savciligi'nin 2023'teki operasyonunda, Bubon bronzlariyla baglantili toplam 15 antik eser el konulmustur. Savecilik, Yargic Ruth Pickholz tarafindan onaylanan arama emirleriyle yagmalanan eserlerin izini sistematik olarak surmektedir.

Imparator Commodus Mektubu ve Likya Birligi Oy Hakki

Bubon tiyatrosunda bulunan bir yazit, Roma Imparatoru Commodus'un (MS 180-192) Bubon halkina gonderdigi bir mektubun kopyasidir. Bu mektup, arkeolojik acidan olagustu bir belgedir:

• Commodus, Bubon vatandaslarini sinir bolgelerindeki eskiya baskinlarina karsi basarili savunma performanslari nedeniyle onurlandirmistir.
• Odullendirme olarak Bubon'un Likya Birligi'ndeki oy sayisi ikiden uce yukseltilmistir.
• Bu artis, kucuk bir dag kentinin askeri basarilari sayesinde federal temsil gucunu artirabildliginin nadir bir ornegini olusturmaktadir.

Bu belge, Likya Birligi'nin oy dagitiminin sabit degil, dinamik bir sistem oldugunu ve imparatorluk mudahalesiyle degisebilecegini gostermektedir. Bubon'un uc oy hakki, onu Patara ve Ksanthos gibi buyuk kentlerle esit konuma getirmistir.

Askeri Baglam: Kibyra Tetrapolisi Ordu Gucu

Bubon'un uyesi oldugu Kibyra Tetrapolisi'nin toplam askeri gucu, Roma'nin bile ciddiye aldigi bir boyuttaydi:

Kibyra tek basina 30.000 piyade ve 2.000 suvari cikarabilen bir guc olarak Tetrapol'e hakim olmus ve iki oy hakkina sahip olmustur. Tetrapol'un MO 82'de Roma tarafindan dagilmasindan sonra Bubon, Likya Birligi'ne dahil edilerek daha demokratik bir federal yapiya gecmistir.

Kaynaklar ve Ileri Okuma

• Bubon -- Vikipedi
• Bubon -- Wikipedia
• Bubon -- Lycian Monuments Projesi
• Jale Inan -- Vikipedi
• Bubon Bronzlari Iade Sureci -- Center for Art Law
• Cleveland Muzesi Bubon Heykeli -- Cleveland Museum of Art
• Bubon Bronzlari -- Smarthistory / Khan Academy
• ABD Calinti Hazineleri Turkiye'ye Iade Ediyor -- Hurriyet Daily News
• Bubon Bronzlari: Yeni Bakis Acilari -- Academia.edu
• Inan, J. Boubon Sebasteionu ve Heykelleri Uzerine Son Arastirmalar (1994)
• Bean, G.E. Lycian Turkey (Londra: Ernest Benn, 1978)

Likya Birligi Baglami

Bubon'un Likya Birligi uyeligi, onu antik dunyanin en dikkat cekici siyasi kurumlarindan birinin icine yerlestirmektedir. Likya Birligi, Strabon dahil antik yazarlar tarafindan temsili federal hukumetin ornek bir modeli olarak ovulmus ve modern siyaset bilimciler tarafindan modern federal sistemlerin oncusu olarak incelenmistir.

Birlik, kentlerin buyukluk ve onemine gore bir, iki veya uc oy atadigi orantili temsil sistemiyle islemekteydi. Kucuk Bubon'un Patara ve Ksanthos gibi buyuk kentlerle esit oy hakki almasi, muhtemelen nufusu veya ekonomik ciktisindanl ziyade daglik konumunun stratejik onemini yansitan bir anomalidir. Bu siyasi duzenleme, Likya yonetiminin karmasikligini ve kiyidan yaylalara uzanan cografik acisindan cesitli bir toprak boyunca farkli uye topluluklarin cikarlarini dengeleme becerisini gostermektedir.

Birlik, yillik toplantilarda bir Lykiarkhes (birlik baskani) seciyordu ve ortak maliye, dis politika ve yargisal islevler yurutuyordu. Bu federal yapi, Roma'nin bolgayi ilhak ettikten sonra bile bolgesel yonetim modeli olarak korundugu icin Bubon gibi kucuk kentlerin seslerini duyurabildigi kurumsal bir cerceve saglamistir.

Bubon'un Birlik icindeki konumu, yaylalik bolgelerin kiyisali kentler kadar federal yonetimde temsil edilme hakkina sahip oldugunu gosteren onemli bir ornektir. Bu demokratik ilke, Likya medeniyetinin en dikkat cekici miraslarindan birini olusturmaktadir. Amerikan Anayasasi'nin hazirlanmasinda Kurucu Babalar'in Likya Birligi'ni inceledigi bilinmektedir. Bu antik federal modelin modern demokrasiler uzerindeki etkisi akademik literaturde kapsamli sekilde tartisılmistir.

Birligin merkezi, yillik toplantilarin yapildigi kutsal kent Patara'ydi. Bubon temsilcileri her yil Patara'ya gelerek oy kullaniyor ve federal kararlara katiliyordu. Bu duzenli katilim, daglik bir ic bolge kentinin kiyisal merkezlerle surekli siyasi iletisim icinde oldugunu gostermektedir.