Alexandria Troas Antik Kenti (Ezine, Çanakkale)
Alexandria Troas Antik Kenti, Çanakkale’nin Ezine ilçesine bağlı Dalyan köyü sınırları içinde, Ege Denizi kıyısında yer alır. Kentin, yaklaşık 390–400 hektarlık bir alanı kapladığı ve yaklaşık 8–10 km uzunluğunda surlarla çevrili olduğu tespit edilmiştir; bu yönüyle Anadolu’nun en büyük antik kentlerinden biri kabul edilir. (Kaynak: Kültür Portalı – “Aleksandria Troas Antik Kenti”; DOSİM – “Çanakkale” sayfası, Alexandria Troas bölümü)
Antik kaynaklara göre şehir, MÖ 4. yüzyılın sonlarında Büyük İskender’in komutanı Antigonos Monophthalmos tarafından Antigoneia adıyla kurulmuş; daha sonra Trakya Kralı Lysimakhos tarafından, İskender’in anısına Alexandria Troas olarak yeniden adlandırılmıştır. (Kaynak: Çanakkale’yi Keşfet – “Aleksandreia Troas Antik Kenti”) Roma İmparatoru Augustus döneminde kent, emekli askerler için kurulan bir koloni şehri hâline gelmiş ve resmi unvanı “Colonia Alexandria Augusta Troas” (kısaca Troas) olmuştur. (Kaynak: DOSİM – “Çanakkale” – Alexandria Troas bölümü)
Stratejik konumu sayesinde Alexandria Troas, uzun yıllar Kuzeybatı Anadolu’nun ana limanı olarak hizmet vermiş, özellikle Roma döneminde nüfusunun 100 bin kişiye ulaştığı aktarılmıştır. Avrupa ile Asya arasındaki geçiş noktasında bulunması nedeniyle hem Jül Sezar hem de Konstantin tarafından imparatorluğun olası başkenti olarak düşünülmüş, ancak sonunda tercih İstanbul (Konstantinopolis)’ten yana kullanılmıştır. (Kaynak: Kültür Portalı – Aleksandria Troas; DOSİM – “Çanakkale”)
Kent tamamen planlanarak inşa edilmiş; içinde tapınaklar, taş döşeli caddeler, tiyatro, stadyum, küçük hamamlar, çeşmeler, suyolu (akuadük), liman yapıları ve görkemli kamu binaları yer almıştır. Özellikle antik dünyanın en zengin kişilerinden biri olan Atinalı Herodes Atticus, MS 2. yüzyılda Kaz Dağı’ndan kente su getiren anıtsal bir su yolu ile bugün hâlâ kalıntıları görülebilen büyük hamam ve gymnasium kompleksini yaptırmıştır; bu gymnasium, Anadolu’nun bilinen en büyük örneklerinden biridir. (Kaynak: Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – “Alexandreia Troas Ören Yeri”; Turkish Museums – “Çanakkale Alexandria Troas Örenyeri”)
Alexandria Troas, Erken Hristiyanlık Dönemi açısından da büyük önem taşır. MS 50’li yıllarda Aziz Paulus (Saint Paul), misyonerlik yolculukları sırasında kente gelmiş, burada yedi gün kalarak Hristiyanlığı halka anlatmış ve buradan deniz yoluyla Makedonya’ya geçmiştir. Bu nedenle kent, Hristiyan dünyasında Efes ile birlikte anılan bir hac merkezi olarak kabul edilir; MS 4.–5. yüzyıllara tarihlenen en az üç yerel piskoposun adı kayıtlarda geçmektedir. (Kaynak: DOSİM – “Çanakkale” – Alexandria Troas; Turkish Museums – Alexandria Troas Örenyeri)
Günümüzde kazılar, Ankara Üniversitesi’nden Prof. Dr. Erhan Öztepe başkanlığında yürütülmektedir. Son yıllarda kentin forum alanında yaklaşık 1850 yıllık, 12 köşeli poligonal bir yapı ve temeli 7 metreden daha derinde olan yaklaşık 2.000 yıllık bir altar (sunak) ortaya çıkarılmış; bu yapılar artırılmış gerçeklik uygulamalarıyla ziyaretçilere tanıtılmaya başlanmıştır. (Kaynak: Anadolu Ajansı – “Çanakkale’de keşfedilen 1850 yıllık 12 köşeli yapı artırılmış gerçeklikle gezilebiliyor”; Anadolu Ajansı – “Alexandria Troas’da 2 bin yıllık altar bulundu”) Kent büyük ölçüde henüz kazılmamış olsa da, Neandria Kapısı (Doğu Kapısı), tiyatro, hamam-gymnasium kompleksi, liman alanı ve sur güzergâhı bugün açıkça izlenebilen başlıca yapılardır. (Kaynak: Çanakkale İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Alexandreia Troas Ören Yeri; Çanakkale’yi Keşfet – Aleksandreia Troas Antik Kenti)