Afrodisias (Aphrodisias) Antik Kenti – Karacasu, Aydın
Afrodisias (Aphrodisias) Antik Kenti, Aydın ili Karacasu ilçesi Geyre Mahallesi sınırları içinde, Menderes (Maiandros) Irmağı’nın kolu olan Dandalaz (Morsynus) Çayı vadisinde, denizden yaklaşık 600 m yüksekte yer alan geniş bir plato üzerine kuruludur. Antik Karia bölgesinin iç kesiminde yer alan kent, hem verimli tarım arazilerine hem de çevresindeki zengin mermer yataklarına hâkim konumuyla öne çıkar.
(Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı – Afrodisias Antik Kenti
Aydın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Afrodisias)
Kent adını, aşk ve güzellik tanrıçası Aphrodite’ten alır; “Aphrodisias” kelimesi kabaca “Afrodit’in yeri / yöresi” anlamına gelir. Yerleşimin kökeni Geç Neolitik–Tunç Çağı’na kadar inse de, kentin bir kült merkezi ve kent devleti olarak yükselişi Hellenistik Dönem’de başlar; Roma İmparatorluk Döneminde ise Aphrodite tapınımı, mermer ocakları ve heykel okulu sayesinde bölgenin en zengin ve gösterişli kentlerinden biri hâline gelir. MS 7. yüzyıldan itibaren Hristiyanlığın etkisiyle kentin adı Stavropolis (Haç Kenti)’ne, daha sonra ise bölgenin adı olan Karia’ya evrilir; günümüzdeki Geyre adı da bu tarihsel sürekliliğin bir ürünüdür.
(Kaynak: Geyre Vakfı – Afrodisias Hakkında
Geyre Vakfı – Afrodisias Tarihçesi
UNESCO Dünya Mirası – Aphrodisias)
Afrodisias, modern bilim dünyasına 1958 yılında fotoğrafçı Ara Güler’in tesadüfî keşfiyle yeniden tanıtılmış; kısa süre sonra Prof. Dr. Kenan Erim başkanlığında 1960’lı yılların başında sistematik kazılar başlamıştır. Günümüzde kazılar, New York Üniversitesi ve Oxford Üniversitesi iş birliğiyle, Geyre Vakfı ve diğer kurumların desteğiyle sürdürülmektedir. Kent ve mermer ocaklarını da kapsayan arkeolojik alan, 2017 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne alınmıştır.
(Kaynak: Geyre Vakfı – Afrodisias Tarihçesi
Bilkent Üniversitesi – Aphrodisias Excavations
UNESCO – Aphrodisias – Karar 41 COM 8B.28)
Afrodisias’ın zenginliği, kentin hemen kuzeyindeki yüksek kaliteli mermer yataklarından ve burada doğan ünlü heykelcilik okulundan gelir. Kent, Roma İmparatorluğu’nun dört bir yanına mermer heykeller ve mimari süslemeler ihraç eden bir heykel üretim merkezi hâline gelmiştir. Afrodisias’ta ortaya çıkarılan heykeltıraş atölyeleri, Roma dünyasında sistematik olarak kazılmış ender örneklerden olup, antik heykel üretim süreçlerine dair benzersiz bilgiler sunar.
(Kaynak: Geyre Vakfı – Afrodisias Hakkında
UNESCO – Aphrodisias
UNESCO – Karar 41 COM 8B.28)
Kentte bugün görülebilen başlıca yapılar arasında:
- Afrodit Tapınağı: Kentin kalbindeki kutsal alan; geç antik dönemde tapınak, bazilikal plana dönüştürülerek bir Hristiyan kilisesine çevrilmiştir.
- Tetrapylon: Tapınağa giden kutsal yol üzerinde yer alan, zengin süslemeli anıtsal bir dört kapılı geçit, kentin simge yapılarından biridir.
- Stadyum: Yaklaşık 270 × 60 m ölçülerinde, 30 sıralı oturma basamaklarıyla 30.000’e yakın izleyici kapasitesine sahip, antik dünyanın en iyi korunmuş stadyumlarından biri kabul edilir.
- Tiyatro, agora, hamamlar, Sebasteion (İmparator kült kompleksi), buleuterion (meclis binası), anıtsal kapılar ve sütunlu caddeler kentin anıtsal dokusunu tamamlar.
- Afrodisias Müzesi ise ören yeriyle iç içe konumlanmış nadir müzelerden biridir; kentte bulunan heykeller, yazıtlar ve mimari parçalar burada sergilenir.
(Kaynak: Kültür Portalı – Afrodisias Antik Kenti
Afrodisias Müzesi – Kültür Portalı
Turkish Archaeological News – Aphrodisias
Vikipedi – Aphrodisias)